Theo tổ chức Y tế thế giới (WHO) mỗi năm có hơn 59.000 người tử vong do bệnh dại, hơn 10 triệu người phải tiêm vắc xin phòng dại. Việt Nam trong những năm qua, có trên 100 người chết vì bệnh dại mỗi năm và chiếm 1/3 số ca tử vong do các bệnh truyền nhiễm khác. Bệnh dại là bệnh truyền nhiễm nhóm B, nước bọt của bất kỳ loài thú có vú máu nóng nào (chó, mèo, dơi, khỉ, động vật hoang dã…) nhiễm dại cũng có thể lây truyền bệnh dại cho người qua vết cắn, vết cào rướm máu; cũng có ghi nhận bệnh dại lây truyền từ người sang người thông qua việc cấy ghép giác mạc, ghép nội tạng (hiếm)

Khi bị chó dại cắn, vi rút dại xâm nhập vào vết cắn tại chổ, xâm nhập trực tiếp hoặc gián tiếp vào hệ thần kinh ngoại biên, vi rút dại di chuyển đến não người bệnh gây viêm não, hôn mê, tử vong. Thời gian ủ bệnh sớm nhất vài ngày, cũng có thể kéo dài vài năm, thông thường 3 – 6 tháng, phụ thuộc tình trạng nặng nhẹ của vết cắn, vị trí vết cắn có liên quan nơi có nhiều dây thần kinh hay không, khoảng cách từ vết cắn đến não, số lượng vi rút xâm nhập nhiều hay ít. Vết cắn càng nặng, càng gần thần kinh trung ương thời gian ủ bệnh càng ngắn. Khởi phát bệnh dại là không giống nhau, sau khi xâm nhập qua vết thương hở, vi rút nằm yên vài ngày đến 3 tháng (ủ bệnh), khi vi rút đến thần kinh trung ương và tấn công não người bệnh, sẽ có biểu hiện triệu chứng bệnh dại. Thời kỳ đầu: Khoảng 1 - 4 ngày sau khi bị chó dại cắn, biểu hiện kín đáo và không đặc hiệu như sốt, mệt mỏi, đau đầu, mất ngủ, có cảm giác ngứa, dị cảm như kiến bò chỗ vết cắn; lo âu, căng thẳng, hoảng hốt. Thời kỳ toàn phát: Người bệnh đau nhức đầu nhiều, buồn nôn, chóng mặt, lo âu cực độ, trạng thái kích thích và tăng cảm giác biểu hiện sợ nước, sợ gió, ánh sáng, mùi lạ; các biểu hiện của rối loạn thần kinh thực vật như: giãn đồng tử, tăng tiết nước bọt, nước mắt, vã mồ hôi, hạ huyết áp, lú lẫn, tê liệt 1 phần, tăng động dễ bị kích động, ảo giác, nước bọt nhiều hơn bình thường, khó nuốt, hôn mê, suy tim phổi, … Người bệnh tử vong trong vòng vài ngày sau khi lên cơn dại. Ở giai đoạn này, người bệnh chỉ thoáng nhìn thấy nước đã có thể gây co thắt ở cổ và họng, chỉ thoáng thấy ánh sáng là lên cơn dại trốn vào bóng tối. Tuy nhiên, không phải 100% số người bị chó, mèo cắn đều phát bệnh dại mà có người bị, có người không bị dại, tùy thuộc lượng vi rút trong nước bọt chó có hay không và nếu có thì nhiều hay ít, vết thương sâu hay không, có rách da không, có được xử trí tốt vết thương, có được tiêm vắc xin phòng dại và huyết thanh kháng dại kịp thời hay không? Vì thế, tất cả các trường hợp bị chó mèo cắn phải đến cơ sở y tế để được chăm sóc vết thương và tiêm ngừa dại kịp thời.

Phòng ngừa bệnh dại: Để chủ động phòng, chống bệnh dại, tốt nhất cần phải cắt đứt nguồn lây lan vi rút dại, không để bị chó mèo cắn và tiêm ngừa vắc xin dại ngay khi tiếp xúc yếu tố nguy cơ. Khi bị chó dại cắn, cần phải rửa ngay vết cắn nhiều lần với xà phòng dưới vòi nước chảy >10 – 15p, rửa vết cắn kỹ lại với cồn 70 độ hoặc cồn iot và nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế; bắt nhốt và theo dõi thú vật đã cắn, cào; không tự ý đắp, rắc thuốc băng bó vết thương với các loại lá. Đến cơ sở y tế để được khám và phân loại vết thương, nếu có chảy máu ửng đỏ khám thấy vết thương đó hở, vi rút có thể đi vào máu, thì chỉ định tiêm ngừa vắc xin phơi nhiễm dại, nếu vết thương nghiêm trọng (gần đầu mặt, đầu ngón tay chân, vết thương lớn chảy máu nhiều…) cần tiêm huyết thanh kháng dại. Chó đã được chích ngừa dại định kỳ, chỉ đỡ 1 phần, chứ không đảm bảo là chó không bị dại; vẫn phải tiêm ngừa dại trong mọi trường hợp và theo dõi con vật đã cắn trong thời hạn 10 ngày, chích 3 mũi vắc xin mà chó còn sống, có thể ngừng chích, nếu làm nghề nguy cơ cao (chăm sóc chó mèo, thịt chó mèo…) cần tiêm thêm vắc xin mũi 4; nếu chó chết hoặc không theo dõi chó được, phải tiêm đủ 5 mũi vắc xin dại đúng theo lịch. Trong vòng 6 tháng sau tiêm vắc xin, không sử dụng bất kỳ các loại đồ uống có cồn như rượu, bia ... đặc biệt có một số thuốc gây ảnh hưởng đến quá trình hình thành kháng thể kháng vi rút dại của cơ thể, do đó trong thời gian này khi đi khám chữa bệnh cần báo cho bác sỹ biết việc mình đang tiêm phòng dại.

Cục Y tế dự phòng – Bộ Y tế khuyến cáo người dân cần thực hiện tốt các biện pháp sau: Tiêm phòng đầy đủ cho chó, mèo nuôi và tiêm nhắc lại hàng năm theo khuyến cáo của ngành thú y; Không thả rông chó, mèo; chó ra đường phải được đeo rọ mõm. Diệt ngay chó và động vật lên cơn dại hoặc nghi mắc bệnh dại trong khu vực ổ dịch; Không đùa nghịch, trêu chọc chó, mèo. Người bị chó, mèo cắn phải đi tiêm vắc xin phòng sớm và đầy đủ các mũi tiêm theo chỉ dẫn của bác sĩ.

Chủ nuôi chó mèo cần thực hiện tốt các biện pháp sau: Tiêm phòng đầy đủ cho chó, mèo nuôi và tiêm nhắc lại hàng năm theo khuyến cáo của ngành thú y; Không thả rông chó, mèo; chó ra đường phải được đeo rọ mõm. Diệt ngay chó và động vật lên cơn dại hoặc nghi mắc bệnh dại trong khu vực ổ dịch; Không đùa nghịch, trêu chọc chó, mèo. Người bị chó, mèo cắn phải đi tiêm vắc xin phòng sớm và đầy đủ các mũi tiêm theo chỉ dẫn của bác sĩ.

Khi con vật đã được xác định mắc bệnh dại phải được cách ly theo dõi và tiêu hủy khi có lệnh thú y (trường hợp không xác định được chủ vật nuôi thì Ủy ban nhân dân cấp xã chịu trách nhiệm tiêu hủy) để ngăn chặn sự lây truyền bệnh sang súc vật khác và lây truyền sang người:

- Cách ly, theo dõi những con vật nghi mắc bệnh dại, nhiễm bệnh dại; vệ sinh, khử trùng tiêu độc toàn bộ chuồng, cũi, dụng cụ chăn nuôi, vận chuyển, môi trường thức ăn, chất thải, các vật dụng khác đã tiếp xúc với con vật mắc bệnh.

- Tất cả chó, mèo khỏe mạnh trong ổ dịch phải được nhốt, theo dõi; tiêm bắt buộc cho chó, mèo khỏe mạnh trong ổ dịch và các thôn tiếp giáp, tiêu hủy những con chó, mèo nếu không tiêm.

- Không thả rông chó, mèo để hạn chế lây truyền bệnh dại. Tiêm vắc xin phòng dại cho chó, mèo hàng năm, chó phải được rọ mõm.

- Xử lý nghiêm hành vi nuôi chó thả rông, chó không được rọ mõm khi ra ngoài môi trường./.