Tại Cà Mau, bên cạnh triển khai PrEP tại các cơ sở y tế, chương trình còn được mở rộng thông qua mô hình PrEP lưu động, đưa dịch vụ đến gần hơn với các nhóm có nguy cơ cao, trong đó có nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM), người chuyển giới và những nhóm chịu ảnh hưởng bởi HIV. Việc đa dạng hóa hình thức cung cấp dịch vụ góp phần giảm rào cản tiếp cận, đồng thời tạo điều kiện để khách hàng được xét nghiệm HIV, sàng lọc các bệnh lây truyền qua đường tình dục và theo dõi trong quá trình sử dụng PrEP.

Theo mục tiêu năm 2026, Cà Mau phấn đấu có 1.200 người có nguy cơ cao được tiếp cận PrEP ít nhất một lần, trong đó khoảng 400 khách hàng được tiếp cận thông qua mô hình PrEP lưu động; tỷ lệ duy trì sử dụng PrEP sau 3 tháng đạt trên 75%.

Quỹ Toàn cầu góp phần duy trì các hoạt động dự phòng HIV

Trong thời gian qua, Dự án Quỹ Toàn cầu phòng, chống HIV/AIDS (Global Fund) đã góp phần hỗ trợ các hoạt động phòng, chống HIV/AIDS tại Cà Mau, trong đó có dự phòng trước phơi nhiễm HIV.

Nguồn lực từ dự án được sử dụng cho nhiều hoạt động như cung cấp thuốc PrEP, hỗ trợ sinh phẩm xét nghiệm HIV và một số bệnh lây truyền qua đường tình dục; triển khai các hoạt động can thiệp giảm hại thông qua mạng lưới nhân viên tiếp cận cộng đồng, đồng đẳng viên; hỗ trợ mô hình PrEP lưu động; đồng thời nâng cao năng lực chuyên môn cho cán bộ y tế và tăng cường giám sát chất lượng chương trình.

Nhờ sự hỗ trợ này, người có nguy cơ cao có thêm cơ hội tiếp cận các dịch vụ dự phòng HIV, xét nghiệm và tư vấn sức khỏe. Đây cũng là một trong những hoạt động góp phần mở rộng độ bao phủ của các biện pháp dự phòng HIV tại cộng đồng.

Tuy nhiên, khi các chương trình, dự án quốc tế từng bước chuyển sang giai đoạn chuyển giao và tăng tính bền vững của hệ thống trong nước, việc duy trì các dịch vụ dự phòng HIV tại địa phương đặt ra yêu cầu phải chủ động hơn về nguồn lực.

Chủ động nguồn lực cho giai đoạn tiếp theo

Đối với chương trình PrEP, nguồn lực tài chính có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo đảm người có nguy cơ tiếp tục được tiếp cận thuốc, xét nghiệm, tư vấn và theo dõi định kỳ.

Nếu các nguồn hỗ trợ quốc tế giảm, những hoạt động đang được hỗ trợ từ dự án có thể phải từng bước chuyển sang các nguồn lực khác. Khi đó, việc bảo đảm thuốc PrEP, sinh phẩm xét nghiệm, hoạt động tiếp cận cộng đồng và mô hình PrEP lưu động sẽ cần được tính toán trong kế hoạch phòng, chống HIV/AIDS của địa phương.

Đây là vấn đề cần được quan tâm bởi các dịch vụ dự phòng HIV hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào việc có thuốc mà còn cần một hệ thống hỗ trợ đi kèm. Người sử dụng PrEP cần được xét nghiệm HIV trước và trong quá trình sử dụng, được tư vấn về nguy cơ, theo dõi sức khỏe và sàng lọc các bệnh lây truyền qua đường tình dục theo hướng dẫn chuyên môn.

Đặc biệt, đối với những người có điều kiện kinh tế còn hạn chế, chi phí thuốc, xét nghiệm và đi lại có thể trở thành rào cản khi phải tự chi trả toàn bộ. Vì vậy, bảo đảm khả năng tiếp cận dịch vụ là một yếu tố quan trọng để duy trì hiệu quả của chương trình trong cộng đồng.

Cà Mau cần tính toán nguồn lực địa phương

Trong bối cảnh nguồn viện trợ quốc tế có thể thay đổi theo từng giai đoạn, việc chủ động nguồn lực trong nước, trong đó có ngân sách địa phương, sẽ góp phần bảo đảm tính liên tục của các dịch vụ phòng, chống HIV/AIDS.

Một số nội dung cần được quan tâm gồm duy trì hoạt động PrEP tại các cơ sở y tế công lập; hỗ trợ xét nghiệm và tư vấn cho người sử dụng PrEP thuộc nhóm nguy cơ; duy trì mạng lưới tiếp cận cộng đồng và truyền thông thay đổi hành vi; đồng thời bảo đảm hoạt động của mô hình PrEP lưu động tại những địa bàn khó tiếp cận.

Việc lồng ghép các hoạt động phòng, chống HIV/AIDS với hệ thống y tế dự phòng và chăm sóc sức khỏe ban đầu cũng có thể giúp tận dụng cơ sở vật chất, nhân lực và mạng lưới y tế sẵn có, qua đó sử dụng hiệu quả hơn các nguồn lực đầu tư cho công tác chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Bên cạnh ngân sách nhà nước, việc huy động các nguồn lực xã hội phù hợp, mở rộng hợp tác với các cơ sở cung cấp dịch vụ y tế đủ điều kiện và tăng cường kết nối với các tổ chức cộng đồng cũng là những hướng có thể góp phần đa dạng hóa nguồn lực cho chương trình.

Duy trì mô hình PrEP lưu động, tăng khả năng tiếp cận

Một trong những điểm đáng chú ý trong hoạt động PrEP tại Cà Mau là mô hình cung cấp dịch vụ lưu động. Thay vì chờ người có nguy cơ chủ động tìm đến cơ sở y tế, mô hình này đưa thông tin, tư vấn và dịch vụ dự phòng đến gần hơn với cộng đồng.

Đối với một tỉnh có địa bàn rộng, dân cư phân bố không đồng đều, việc duy trì các hình thức cung cấp dịch vụ linh hoạt có thể góp phần giảm khoảng cách tiếp cận giữa người dân và dịch vụ y tế.

Trong thời gian tới, cùng với việc duy trì các cơ sở cung cấp PrEP, hoạt động truyền thông trên nền tảng số và tại cộng đồng cần tiếp tục được đổi mới. Thông tin về PrEP cần dễ tiếp cận, chính xác, phù hợp với từng nhóm đối tượng; đồng thời góp phần giảm kỳ thị, giúp người có nguy cơ chủ động xét nghiệm HIV và tiếp cận dịch vụ dự phòng sớm.

Hướng tới mục tiêu chấm dứt dịch AIDS vào năm 2030

PrEP là một trong những công cụ dự phòng HIV hiệu quả, nhưng để phát huy tác dụng trong cộng đồng, chương trình cần được bảo đảm cả về thuốc, xét nghiệm, tư vấn, theo dõi và khả năng tiếp cận dịch vụ.

Những kết quả đạt được tại Cà Mau trong thời gian qua có sự đóng góp của ngành Y tế, các chương trình, dự án hỗ trợ, chính quyền địa phương, nhân viên y tế và mạng lưới cộng đồng. Khi nguồn lực quốc tế từng bước thay đổi, việc chủ động chuẩn bị nguồn lực trong nước sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với tính bền vững của chương trình.

Duy trì và mở rộng khả năng tiếp cận PrEP, kết hợp với xét nghiệm HIV, điều trị HIV sớm, can thiệp giảm hại và truyền thông thay đổi hành vi sẽ góp phần giảm nguy cơ lây nhiễm HIV mới, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và cùng cả nước hướng tới mục tiêu chấm dứt dịch AIDS vào năm 2030.