Bệnh tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm phổ biến ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi. Bệnh do các virus đường ruột gây ra, lây truyền chủ yếu qua đường tiêu hóa và tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết như nước bọt, phân, hoặc dịch từ các bóng nước của người bệnh. Hiện nay, bệnh chưa có vắc xin phòng ngừa phổ biến trong chương trình tiêm chủng, do đó nguy cơ lây lan trong cộng đồng vẫn còn cao.
Theo ghi nhận, bệnh có thể xảy ra quanh năm nhưng thường gia tăng vào hai thời điểm chính là từ tháng 2 đến tháng 4 (sau Tết Nguyên đán) và từ tháng 9 đến tháng 12 – thời điểm trẻ bắt đầu nhập học, tiếp xúc tập trung đông người. Phần lớn các trường hợp mắc bệnh có diễn tiến nhẹ, có thể chăm sóc và theo dõi tại nhà. Tuy nhiên, vẫn có khoảng 3–5% trẻ có nguy cơ chuyển nặng với các biến chứng nguy hiểm như viêm não, viêm màng não, tổn thương tim… nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.
Tác nhân gây bệnh thường gặp là các chủng Enterovirus, trong đó phổ biến nhất là Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71 (EV71) – chủng virus có khả năng gây biến chứng nặng. Trẻ mắc bệnh thường khởi phát với các triệu chứng như sốt nhẹ hoặc sốt vừa, nổi ban dạng dát hoặc bóng nước ở miệng, lòng bàn tay, bàn chân, mông, gối. Các tổn thương ở miệng khiến trẻ đau, quấy khóc, biếng ăn hoặc bỏ ăn.
Điều đáng lưu ý là bệnh tay chân miệng có thể diễn tiến nhanh sang giai đoạn nặng. Vì vậy, phụ huynh cần đặc biệt chú ý các dấu hiệu cảnh báo như: trẻ sốt cao từ 39°C trở lên hoặc sốt kéo dài trên 24 giờ khó hạ, nôn ói nhiều, quấy khóc liên tục, kích thích bất thường; đặc biệt là biểu hiện giật mình, chới với, run tay chân khi ngủ hoặc sắp ngủ. Khi xuất hiện các dấu hiệu như run cơ, đi loạng choạng, thở bất thường, tím tái… cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay vì đây là những biểu hiện nặng, có nguy cơ biến chứng nguy hiểm.
Đối với các trường hợp nhẹ, chưa có dấu hiệu biến chứng, trẻ có thể được chăm sóc tại nhà theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Việc hạ sốt nên sử dụng thuốc an toàn như Paracetamol theo đúng liều lượng cân nặng, tránh tự ý phối hợp nhiều loại thuốc. Đồng thời, cần chú ý giảm đau miệng cho trẻ bằng các dung dịch phù hợp theo hướng dẫn chuyên môn, không tự ý sử dụng các loại gel không đúng chỉ định. Các tổn thương trên da cần được giữ sạch, khô, không chọc vỡ bóng nước để tránh nhiễm trùng.
Dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong quá trình hồi phục. Trẻ cần được ăn thức ăn mềm, lỏng, dễ nuốt, để nguội, tránh cay, chua; chia nhỏ bữa ăn và đảm bảo uống đủ nước. Bệnh thường kéo dài từ 7 đến 10 ngày và phụ huynh cần theo dõi sát trong những ngày đầu – giai đoạn dễ xuất hiện biến chứng.
Bên cạnh đó, việc cách ly trẻ bệnh là rất cần thiết để hạn chế lây lan. Trẻ mắc bệnh nên được nghỉ học và cách ly tại nhà ít nhất từ 7 đến 10 ngày kể từ khi khởi bệnh, đồng thời tránh tiếp xúc với trẻ khác trong thời gian này. Khi trẻ hết sốt trên 48 giờ, ăn uống và sinh hoạt trở lại bình thường, không còn dấu hiệu bất thường trong vài ngày liên tiếp, có thể xem là đã hồi phục. Tuy nhiên, nếu trẻ sốt trở lại, cần đưa đi khám ngay.
Để phòng bệnh tay chân miệng, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Cà Mau khuyến cáo người dân cần thực hiện tốt các biện pháp vệ sinh cá nhân và môi trường như: rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, ăn chín uống chín, không mớm thức ăn cho trẻ, không dùng chung vật dụng cá nhân. Đồng thời, cần thường xuyên vệ sinh đồ chơi, sàn nhà, các bề mặt tiếp xúc bằng dung dịch khử khuẩn thông thường; xử lý phân và chất thải của trẻ đúng quy định. Các gia đình, cơ sở giáo dục mầm non cần chủ động theo dõi sức khỏe trẻ hằng ngày để phát hiện sớm và xử trí kịp thời các trường hợp mắc bệnh.
Bệnh tay chân miệng hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, do đó việc theo dõi sát và nhận biết sớm dấu hiệu trở nặng đóng vai trò quyết định trong việc bảo vệ sức khỏe và tính mạng của trẻ.