Nắng tháng Sáu trải dài trên những hàng bia trắng tại Nghĩa trang Liệt sĩ huyện Trần Văn Thời. Không gian vốn tĩnh lặng chỉ thỉnh thoảng vang lên tiếng xẻng chạm nhẹ vào đất và những lời trao đổi ngắn gọn giữa các lực lượng làm nhiệm vụ. Mỗi phần mộ được mở ra không chỉ là một cuộc khai quật, mà còn là sự khởi đầu của hành trình đi tìm lại tên tuổi cho những người con đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Cà Mau vẫn còn khoảng 3.382 phần mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin tại 11 nghĩa trang. Thực hiện kế hoạch của Ban Chỉ đạo 515 tỉnh về lấy mẫu hài cốt để giám định ADN, Sở Y tế đã cử 3 bác sĩ của Trung tâm Pháp y tham gia tổ y tế lấy mẫu. Với họ, đây không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là một trọng trách thiêng liêng, góp phần thực hiện đạo lý "Uống nước nhớ nguồn", trả lại tên cho những người đã hy sinh vì Tổ quốc.

Mỗi ngày làm việc bắt đầu từ khi trời chưa sáng. Từ khoảng 5 giờ, các tổ công tác đã có mặt tại nghĩa trang để xác định vị trí từng phần mộ, chuẩn bị dụng cụ và triển khai nhiệm vụ. Công việc khai quật được tiến hành hết sức cẩn trọng. Khi phát hiện dấu vết quách mộ, những chiếc cuốc được đặt xuống, thay bằng bay nhỏ, chổi mềm và đôi bàn tay nhẹ nhàng bóc tách từng lớp đất.

Không ai được phép vội vàng. Sau hàng chục năm yên nghỉ, nhiều bộ hài cốt chỉ còn lại những mảnh xương rất nhỏ, rất giòn. Chỉ một sơ suất cũng có thể ảnh hưởng đến chất lượng mẫu ADN, làm giảm cơ hội xác định danh tính liệt sĩ.

Anh Phan Chí Nguyên, Trưởng Ban Chính sách, Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Cà Mau, Đội trưởng tổ lấy mẫu, chia sẻ: "Đây là nhiệm vụ rất đặc biệt, vừa là trách nhiệm, vừa là niềm vinh dự đối với mỗi cán bộ, chiến sĩ. Khi xuống đến lớp hài cốt, anh em gần như không còn sử dụng cuốc mà chuyển sang bay nhỏ, chổi mềm, nhiều trường hợp phải dùng chính đôi tay để bóc tách từng lớp đất."

Ở một góc khác dưới mái bạt dã chiến, các bác sĩ của Tổ y tế cũng bước vào một "cuộc chạy đua" không kém phần áp lực.

Giữa cái nóng gay gắt của mùa hè, trong bộ quần áo bảo hộ kín mít, từng mẫu xương được lựa chọn, làm sạch, gắn mã, chụp ảnh, lập hồ sơ và bảo quản theo quy trình nghiêm ngặt. Mồ hôi thấm ướt quần áo, bàn tay nhăn trắng vì đeo găng nhiều giờ liền, nhưng không ai rời vị trí khi công việc còn dang dở.

Bác sĩ Phan Chí Tình, thành viên Tổ y tế lấy mẫu, cho biết: "Nhiều hài cốt đã phân hủy theo thời gian nên việc lựa chọn vị trí lấy mẫu phải hết sức cẩn trọng. Mỗi công đoạn đều được kiểm tra nhiều lần để tránh sai sót. Mỗi mẫu ADN đạt yêu cầu là thêm một hy vọng giúp một gia đình tìm lại người thân sau nhiều năm chờ đợi."

Đằng sau mỗi mẫu hài cốt được lấy là sự phối hợp chặt chẽ của nhiều lực lượng. Ban Chỉ đạo 515 tỉnh đã thành lập hai tổ công tác với 70 cán bộ, chiến sĩ, nhân viên y tế thực hiện đồng bộ các khâu từ khai quật, lấy mẫu, gắn mã, số hóa thông tin đến bàn giao mẫu phục vụ giám định ADN.

Để chiến dịch diễn ra thuận lợi, các địa phương đã chuẩn bị chu đáo về hiện trường, điện, nước, nhà bạt, hậu cần và lực lượng hỗ trợ. Những công việc tưởng chừng giản đơn ấy lại là mắt xích quan trọng giúp toàn bộ quy trình diễn ra thông suốt và chính xác.

Trong suốt quá trình thực hiện, lãnh đạo Ban Chỉ đạo 515 tỉnh thường xuyên có mặt tại hiện trường để kiểm tra quy trình chuyên môn, bảo quản mẫu sinh phẩm, đối chiếu hồ sơ và động viên các tổ công tác hoàn thành nhiệm vụ.

Ông Vương Hữu Tiến, Phó Giám đốc Sở Y tế tỉnh Cà Mau, thành viên Ban Chỉ đạo 515 tỉnh, nhấn mạnh: "Việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ để xác định danh tính là nhiệm vụ mang ý nghĩa chính trị và nhân văn đặc biệt. Từng mẫu sinh phẩm phải bảo đảm chính xác tuyệt đối, đúng quy trình khoa học, bởi phía sau mỗi mẫu ADN là hy vọng của một gia đình đã chờ đợi suốt nhiều thập kỷ."

Phía trước vẫn còn hàng nghìn phần mộ chưa xác định được danh tính. Hành trình đối chiếu ADN có thể kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm. Nhưng từng mẫu sinh phẩm được thu nhận hôm nay đang mở ra thêm những tia hy vọng để các anh hùng liệt sĩ được trở về với đúng tên tuổi của mình.

Giữa nắng nóng, bụi đất và áp lực nghề nghiệp, những cán bộ, chiến sĩ, bác sĩ vẫn lặng lẽ hoàn thành công việc bằng tất cả sự tận tâm và lòng biết ơn. Họ không trực tiếp cầm súng trên chiến trường, nhưng đang góp phần thực hiện một sứ mệnh đầy ý nghĩa: viết tiếp hành trình tri ân, trả lại tên cho những người đã hiến dâng trọn tuổi xuân vì độc lập, tự do của Tổ quốc