Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), COPD có tỷ lệ tử vong thứ 3 trong các nguyên nhân bệnh gây tử vong (chỉ đứng sau tai biến mạch máu não và nhồi máu cơ tim), đứng thứ 5 về gánh nặng bệnh tật toàn cầu và là 1 trong 10 bệnh không thể chữa khỏi trên thế giới. Riêng ở Việt Nam, bệnh COPD có tỷ lệ mắc bệnh khá cao, chiếm 4,2% dân số, với nam mắc nhiều hơn nữ (có liên quan trực tiếp đến hút thuốc lá, thuốc lào). Bệnh ngày càng phổ biến và gia tăng, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống, tiến triển âm thầm và để lại những hậu quả nặng nề.

Triệu chứng bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính: Triệu chứng biểu hiện bệnh hô hấp, gần giống với các bệnh đường hô hấp khác:

• Có ho kéo dài, khạc đàm kéo dài, đàm trắng trong hoặc đàm có màu xanh, nâu, đỏ (do nhiễm trùng). Ho khạc đàm dễ nhầm lẫn với bệnh lao, viêm phế quản, viêm phổi…
• Khó thở tăng dần.
• Thông thường, giai đoạn sớm chỉ có ho, vài năm sau ho càng nhiều và khạc đờm. Diễn tiến từ từ đến vài năm, nếu không phát hiện sớm, cắt đứt yếu tố nguy cơ và điều trị đúng phác đồ, nguy cơ diễn tiến nặng và tổn thương không hồi phục. Cuối cùng, đường thở bệnh nhân bị hư hại ngày càng nặng hơn, ở giai đoạn 3 khó thở liên tục, khó thở ngay cả không làm gì và phải thở oxy hay dùng máy thở tại nhà, ảnh hưởng trầm trọng đến chất lượng cuộc sống.
• Cơ địa bệnh nhân thường >40 tuổi, có tiếp xúc yếu tố nguy cơ.
• Có yếu tố gen nguy cơ cao: gen nhạy cảm khói thuốc lá, ở tuổi trưởng thành >25 tuổi nếu thăm dò đo chức năng phổi không tốt sẽ có nguy cơ mắc bệnh COPD cao hơn người khác.
• Phân biệt bệnh hen: là bệnh dị ứng, do co thắt phế quản, có yếu tố khởi phát và dị nguyên tác động. COPD trầm trọng hơn nhiều so với hen, do có tổn thương đường thở trầm trọng và không hồi phục, tổn thương ngày càng nặng hơn qua các đợt cấp, tắc nghẽn kéo dài đường thở.
• Phân biệt bệnh lao: ho đàm máu, sụt cân, có nguồn lây vi trùng lao, bệnh dễ lây. Tuy cùng có tổn thương ở phổi nhưng COPD có ho khạc đàm là do phổi hư hại, nếu không bội nhiễm thì bệnh không có lây.

Nguyên nhân:

• Tác động môi trường khói thuốc lá: người hút thuốc lá, hút thuốc lá thụ động.
• Ô nhiễm không khí trong nhà (khói bếp), khói bụi và ngoài nhà như khói nhà máy, khu công nghiệp, hóa chất…
• Cơ địa thiếu hụt men Alpha-1 antitrypsin (tỷ lệ thấp).
• Thời tiết không làm COPD nặng lên, tuy nhiên sẽ tăng nguy cơ bội nhiễm siêu vi, vi trùng… làm phát sinh đợt cấp.

Biến chứng:

• Tràn khí màng phổi.
• Nhiều đợt nhiễm trùng phổi, gọi là đợt cấp của bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, với bệnh nhân càng nhiều đợt cấp thì thời gian sống của bệnh nhân ngày càng ngắn, tàn phế về mặt hô hấp, ảnh hưởng chất lượng cuộc sống, tàn phế trong cuộc sống, không thể sinh hoạt với các hoạt động cơ bản hàng ngày, gây trầm cảm, bất lực. Đa số bệnh nhân tử vong do bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính xảy ra trong đợt cấp của bệnh. Đợt cấp của bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là một biến cố cấp tính đặc trưng bởi sự xuất hiện của các triệu chứng hô hấp nặng dẫn đến phải thay đổi biện pháp điều trị, tổn thương phổi nặng thêm và nguy cơ đe dọa tử vong cao.

Chẩn đoán bệnh COPD: Bác sĩ khám, hỏi bệnh:

• Chụp X-quang loại trừ bệnh lao.
• Xét nghiệm máu.
• Đo hô hấp ký đánh giá chức năng phổi: bệnh nhân ngậm ống hít vào và thở ra để đo xem đường phổi có tắc nghẽn hay không.
• Đo thể tích phổi.
• Đo nồng độ oxy mao mạch.
• Khí máu động mạch.
• Điện tâm đồ.

Điều trị:

Bệnh COPD cần được chẩn đoán sớm, điều trị sớm, liên tục, bệnh nhân kiên trì và tuân thủ phác đồ điều trị. Quá trình điều trị giúp bệnh nhân hồi phục qua cơn cấp, không điều trị hết bệnh được.

• Điều trị bằng thuốc: dùng thuốc lâu dài, loại xịt hít vào phổi; hạn chế dùng thuốc uống (thuốc chống viêm, thuốc giãn phế quản) do tác dụng phụ.
• Điều trị không dùng thuốc: hướng dẫn bệnh nhân thay đổi lối sống, dừng ngay thuốc lá, thuốc lào, phục hồi chức năng hô hấp (tập ho hữu hiệu, tập ho có trợ giúp), tập thở chúm môi, tập thở cơ hoành, tập thở có trợ giúp và hỗ trợ khạc được đàm ra ngoài.

• Uống nhiều nước giúp loãng đờm, có thể dùng thuốc loãng đờm.
• Thể dục đều đặn và phù hợp, ngủ đủ, ăn uống điều độ.
• Chích ngừa cúm, viêm phổi, ho gà.

• Thường xuyên tái khám, không dùng 1 đơn thuốc kéo dài.

Bệnh COPD là bệnh nặng và rất dễ bị bỏ sót, bệnh mạn tính không trị dứt, do đó cần phát hiện sớm và điều trị kịp thời, đúng mức sẽ có kết quả tốt hơn, chất lượng cuộc sống cải thiện hơn. Khi có dấu hiệu nghi ngờ như ho khạc đàm kéo dài, khó thở… phải đi bệnh viện khám ngay, chẩn đoán rồi phải tuân thủ điều trị nghiêm túc và liên tục, có tinh thần lạc quan, chấp nhận và giúp cơ thể ở trạng thái tốt nhất; ăn uống lành mạnh, thể dục điều độ, tinh thần thoải mái, tránh căng thẳng, trầm cảm, tiêm ngừa (cúm, viêm phổi, ho gà…) giúp ngăn ngừa đợt cấp nguy hiểm./.