Béo phì là nguyên nhân và nguy cơ gây ra nhiều bệnh nguy hiểm như tiểu đường tuýp 2, bệnh tim mạch, bệnh xương khớp, tăng huyết áp… Trong đó, nhóm tuổi học đường là nhóm có nguy cơ cao dễ bị thừa cân và béo phì, nhất là lứa tuổi mầm non.
Bác sĩ Hồ Thanh Đảm, Trưởng khoa TT-GDSK, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Cà Mau cho biết: Béo phì ở trẻ không chỉ ảnh hưởng đến ngoại hình mà còn làm tăng nguy cơ mắc các bệnh mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường type 2, rối loạn mỡ máu từ rất sớm. Điều đáng lo là nhiều trường hợp phụ huynh chỉ phát hiện khi trẻ đã ở mức béo phì nặng. Nếu không có biện pháp can thiệp, những gánh nặng này có thể theo trẻ suốt cả tuổi trưởng thành. Tình trạng thừa cân và béo phì không chỉ ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe và việc học tập của trẻ, mà còn tạo gánh nặng lớn cho gia đình, hệ thống y tế và nền kinh tế.
Tại Việt Nam, Trong những năm gần đây, tỷ lệ trẻ em thừa cân và béo phì ở trẻ em từ 5-19 tuổi tăng mạnh, từ 8,5% năm 2010 lên 19% năm 2020. Báo cáo cũng nhấn mạnh rằng tình trạng suy dinh dưỡng đang giảm, trong khi béo phì lại tăng gần gấp đôi so với tỷ lệ trẻ nhẹ cân, một sự đảo chiều đáng chú ý cho thấy suy dinh dưỡng đang chuyển sang những hình thức mới và nguy hiểm hơn. Đặc biệt, trẻ dưới 5 tuổi có tỷ lệ thừa cân, béo phì là 7,4%, với sự chênh lệch giữa khu vực thành thị (9,8%) và nông thôn (5,3%). Khu vực thành thị: Tỷ lệ trẻ em thừa cân, béo phì đạt mức 26,8%. Con số này cao hơn đáng kể so với mức trung bình khu vực Đông Nam Á là 17,3%. Dự báo đến năm 2030, nếu không có các biện pháp kiểm soát hiệu quả, Việt Nam có gần 2 triệu trẻ em trong độ tuổi 5-19 bị thừa cân, béo phì. Đây là con số đáng báo động, thể hiện tốc độ gia tăng nhanh chóng của vấn đề này trong một thời gian ngắn.
Tại các tỉnh, thành phố phía Nam, trong đó có Cà Mau, các cơ sở y tế cũng ghi nhận xu hướng gia tăng trẻ thừa cân, đặc biệt ở nhóm tuổi mầm non và tiểu học. Chị Trần Kim Trúc, phường Lý Văn Lâm chia sẻ: Tôi cũng như gia đình và nhiều phụ huynh khác vẫn nghĩ rằng “trẻ mũm mĩm mới là khỏe mạnh”, nên thấy con em mình mập mạp rất vui, nhưng không nghĩ đến tình trạng béo phì ở trẻ, vô tình bỏ qua những nguy cơ tiềm ẩn đối với sức khỏe lâu dài của trẻ.
Có nhiều yếu tố dẫn đến tình trạng béo phì ở trẻ em tại Việt Nam, nguyên nhân chính dẫn đến béo phì ở trẻ em hiện nay không chỉ nằm ở chế độ ăn mà còn liên quan đến lối sống. Trẻ có xu hướng ít vận động, dành nhiều thời gian cho thiết bị điện tử, trong khi khẩu phần ăn lại dư thừa năng lượng từ đồ chiên rán, nước ngọt, thức ăn nhanh.
Việc nhận biết sớm các dấu hiệu béo phì giúp cha mẹ có thể can thiệp đúng cách để bảo vệ sức khỏe cho con. Bậc phụ huynh cần lưu ý các dấu hiệu đặc trưng ở trẻ béo phì như tăng cân bất thường so với mức cân nặng và phát triển chiều cao trong độ tuổi; thường xuyên cảm thấy mệt mỏi, kiệt sức khi chạy nhảy, leo cầu thang, hoặc đi bộ; xuất hiện tình trạng khó thở, thở gấp; đổ mồ hôi nhiều hơn bình thường; Tích mỡ cơ thể, đặc biệt ở vùng bụng, đùi, mặt, và cánh tay; Bé thường xuyên cảm thấy đói, thèm ăn, ăn nhiều, đặc biệt là đồ ngọt, bánh kẹo, đồ ăn nhanh…
Để phòng tránh béo phì ở trẻ, ngành Y tế khuyến cáo phụ huynh cần xây dựng chế độ dinh dưỡng cân đối, tăng cường rau xanh, trái cây, hạn chế thức ăn nhanh và đồ uống có đường. Đồng thời, khuyến khích trẻ vận động mỗi ngày thông qua các hoạt động thể chất phù hợp lứa tuổi. Bên cạnh đó, quyền được lớn lên khỏe mạnh của trẻ phụ thuộc vào những lựa chọn chúng ta đưa ra ngay hôm nay. Chính vì vậy, việc theo dõi biểu đồ tăng trưởng định kỳ, phối hợp giữa gia đình - nhà trường - y tế đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm và can thiệp kịp thời.
Tình trạng trẻ béo phì ở Việt Nam đang ở mức báo động, với tốc độ gia tăng nhanh chóng trong những năm gần đây. Béo phì không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của trẻ, mà còn đe dọa tương lai của cả một thế hệ. Việc nâng cao nhận thức, cải thiện chế độ dinh dưỡng và khuyến khích lối sống lành mạnh là những bước cần thiết để giải quyết vấn đề này.