Bệnh não mô cầu do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra, lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp khi tiếp xúc gần với người mang vi khuẩn hoặc người mắc bệnh, thông qua dịch tiết mũi họng. Bệnh có thể xuất hiện rải rác quanh năm, đôi khi ghi nhận các chùm ca bệnh trong môi trường tập trung đông người như trường học, ký túc xá, khu tập thể và hộ gia đình.

Các biểu hiện thường gặp gồm sốt cao đột ngột, đau đầu, buồn nôn, nôn, mệt mỏi và có thể nhanh chóng chuyển nặng. Trong trường hợp nhiễm khuẩn huyết do não mô cầu, người bệnh có thể xuất hiện các chấm hoặc mảng xuất huyết dưới da, tình trạng lơ mơ, li bì, tay chân lạnh, khó thở hoặc dấu hiệu sốc. Khi có viêm màng não, người bệnh còn có thể đau đầu dữ dội, cứng gáy, sợ ánh sáng hoặc rối loạn ý thức.

Điều đáng lo ngại là bệnh có thể tiến triển nặng chỉ trong vài giờ. Tuy nhiên, nếu được phát hiện sớm và điều trị tích cực bằng kháng sinh phù hợp, người bệnh có cơ hội hồi phục tốt hơn. Do đó, người dân không nên chủ quan trước những dấu hiệu ban đầu, cũng không tự ý điều trị tại nhà khi có biểu hiện nghi ngờ.

Theo thông tin được cung cấp, trong 4 tháng gần đây, tỉnh Cà Mau chưa ghi nhận trường hợp mắc bệnh não mô cầu. Dù vậy, trước nguy cơ bệnh truyền nhiễm có thể xuất hiện và lây lan trong cộng đồng, ngành y tế tỉnh tiếp tục tăng cường giám sát dịch tễ, truyền thông giáo dục sức khỏe, hướng dẫn người dân nhận biết dấu hiệu nghi ngờ và thực hiện các biện pháp phòng bệnh.

Thông tin từ Sở Y tế Thành phố Hồ Chí Minh tối 17/10/2026 cho biết đã ghi nhận 4 trường hợp mắc bệnh viêm màng não do não mô cầu nhóm B tại Trường THCS Hai Bà Trưng, xã Hiệp Phước; trong đó có một học sinh tử vong. Các trường hợp còn lại được điều trị, theo dõi tại bệnh viện. Những trường hợp này cho thấy bệnh có thể xuất hiện thành chùm ca trong môi trường học đường, nơi các em có điều kiện tiếp xúc gần gũi.

Não mô cầu không dễ lây lan như một số bệnh đường hô hấp khác, nhưng vẫn có thể lây truyền khi tiếp xúc gần, kéo dài với người mang vi khuẩn hoặc người mắc bệnh. Vì vậy, việc phát hiện sớm ca nghi ngờ, xử trí kịp thời và triển khai các biện pháp phòng, chống dịch theo hướng dẫn của ngành y tế có ý nghĩa quan trọng.

Gia đình là nơi đầu tiên phát hiện những thay đổi bất thường về sức khỏe của trẻ. Khi trẻ sốt cao đột ngột kèm đau đầu, buồn nôn, nôn nhiều, mệt lả, li bì hoặc quấy khóc bất thường, phụ huynh cần nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá. Đặc biệt, nếu trẻ xuất hiện các chấm đỏ hoặc tím dưới da không mất màu khi ấn, tình trạng lơ mơ, khó đánh thức, co giật hoặc khó thở, cần gọi cấp cứu hoặc đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức.

Phụ huynh không nên cạo gió, tự mua thuốc điều trị hoặc chờ đến ngày hôm sau mới đưa trẻ đi khám khi có dấu hiệu cảnh báo. Việc không có ban xuất huyết cũng không loại trừ bệnh não mô cầu, nhất là ở giai đoạn đầu. Không thể chỉ dựa vào một triệu chứng riêng lẻ để xác định bệnh; người bệnh cần được nhân viên y tế thăm khám và đánh giá toàn diện.

Đối với nhân viên y tế, đặc biệt tại tuyến cơ sở, cần duy trì cảnh giác khi tiếp nhận người bệnh sốt cấp tính, diễn tiến nhanh hoặc có biểu hiện nhiễm trùng nặng. Việc khai thác tiền sử tiếp xúc, đánh giá tình trạng toàn thân, phát hiện các dấu hiệu xuất huyết dưới da và chuyển người bệnh đến cơ sở có khả năng điều trị phù hợp khi cần thiết góp phần hạn chế nguy cơ bỏ sót ca bệnh. Những trường hợp nghi ngờ nhiễm não mô cầu nặng cần được xử trí cấp cứu theo phác đồ chuyên môn, không trì hoãn điều trị cần thiết để chờ đủ kết quả xét nghiệm. 

Để chủ động phòng, chống bệnh não mô cầu, người dân cần thường xuyên rửa tay bằng xà phòng và nước sạch; giữ gìn vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường sống; bảo đảm nhà ở, lớp học và nơi làm việc thông thoáng; vệ sinh các bề mặt, vật dụng thường xuyên tiếp xúc. Người dân nên đeo khẩu trang tại nơi đông người hoặc khi có nguy cơ tiếp xúc với nguồn lây, hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng nghi ngờ mắc bệnh và thực hiện hướng dẫn phòng dịch của cơ quan y tế.

Bên cạnh đó, cần duy trì chế độ dinh dưỡng đầy đủ, luyện tập thể dục phù hợp và chủ động tìm hiểu về tiêm vắc xin phòng bệnh não mô cầu. Hiện có các loại vắc xin phòng những nhóm huyết thanh khác nhau, trong đó có vắc xin phòng nhóm B và các vắc xin phòng nhóm A, C, Y, W. Người dân nên trao đổi với cơ sở tiêm chủng về loại vắc xin phù hợp, độ tuổi, lịch tiêm và khả năng bảo vệ đối với từng nhóm vi khuẩn; không tự cho rằng một loại vắc xin có thể phòng tất cả các nhóm não mô cầu.

Bệnh não mô cầu tuy không phải lúc nào cũng gây thành dịch lớn nhưng có thể để lại hậu quả nghiêm trọng nếu phát hiện muộn. Vì vậy, người dân cần bình tĩnh tiếp nhận thông tin chính thống, không hoang mang nhưng tuyệt đối không chủ quan trước các dấu hiệu bất thường. Đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay khi sốt cao đột ngột kèm đau đầu, nôn ói, li bì hoặc xuất hiện ban xuất huyết là hành động cần thiết để được chẩn đoán, xử trí kịp thời, bảo vệ sức khỏe và tính mạng.