Phòng ngừa, giảm nguy cơ mắc bệnh, giảm nguy cơ tử vong do bệnh viêm não mô cầu
Bệnh do não mô cầu khởi phát với dấu hiệu sốt rất giống với các bệnh thông thường, tuy nhiên khác biệt ở bệnh não mô cầu là diễn tiến rất nhanh, việc phát hiện ra những triệu chứng và nghĩ đến bệnh viêm não mô cầu ngay lúc mới phát sốt là vô cùng quan trọng. Bệnh khởi phát đột ngột với triệu chứng sốt, lừ đừ, đau nhức cơ, từ dấu hiệu đầu tiên đó cần phải chủ động tìm sang thương ở da là những chấm đỏ xuất huyết, tử ban lan rất nhanh… tránh bị bỏ sót ở những giai đoạn đầu tiên nhất của bệnh. Bệnh viêm não mô cầu diễn tiến nhanh, chuyển biến nặng, nhập viện sớm giúp điều trị tốt, nguy cơ biến chứng và tử vong bệnh viêm não mô cầu tính theo giờ, phát hiện sớm Bác sĩ dùng kháng sinh đặc hiệu tiêu diệt vi khuẩn, chuẩn bị và thực hiện chống sốc sớm. Điều trị sớm bệnh đáp ứng nhanh, ít gây tổn thương và khả năng cứu sống cao khi chưa có biến chứng.
Triệu chứng chính của bệnh viêm não mô cầu: Sốt đau đầu dữ dội; cứng gáy, nôn ói, nôn vọt; trạng thái thần kinh li bì khó đánh thức, co giật; rối loạn nhịp thở, thở nhanh, tình trạng xấu đi nhanh chóng; chấm mảng đỏ xuất huyết dưới da (tử ban) không mất màu khi ấn. Tử ban não mô cầu dưới da, lan nhanh nếu không cứu chữa kịp thời, có thể gây tắc mạch hoại tử khô đầu ngón tay chân, hoại tử, biến chứng nặng có thể phải đoạn chi tránh biến chứng hoại tử. Vì thế, việc phát hiện sớm khi mới sốt, hoặc sốt mới vài tử ban, khả năng được chẩn đoán sớm và điều trị đặc hiệu khả năng khỏi bệnh cao hơn.
Thực hiện công tác phòng chống dịch bệnh não mô cầu, Sở Y tế Cà Mau có công văn chỉ đạo các đơn vị, toàn ngành Y tế tỉnh quyết tâm thực hiện các biện pháp phòng chống dịch bệnh hiệu quả, điều tra dịch tễ, giám sát, cách ly ca bệnh, uống thuốc dự phòng những trường hợp tiếp xúc gần, điều trị đặc hiệu và cấp cứu chống sốc khi có ca bệnh biến chứng nặng, thực hiện chế độ khai báo, thông tin và báo cáo đầy đủ, kịp thời, tăng cường công tác truyền thông, giáo dục sức khỏe đến từng người dân. Hệ thống mạng lưới y tế từ tỉnh đến cơ sở, cùng phối hợp chặt chẽ và triển khai thực hiện:
Trung tâm Kiểm soát bệnh tật:
- Chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan tăng cường giám sát, phát hiện sớm các trường hợp nghi mắc bệnh do não mô cầu tại cộng đồng, trường học, cơ sở giáo dục, cơ sở lưu trú, khu nhà trọ, doanh trại, cơ sở tập trung đông người và những nơi có sự luân chuyển người thường xuyên hoặc điều kiện vệ sinh môi trường chưa bảo đảm.
- Hướng dẫn, hỗ trợ các đơn vị, địa phương triển khai các biện pháp phòng, chống dịch tại khu vực ghi nhận ca bệnh, ổ dịch hoặc có nguy cơ cao; thực hiện vệ sinh môi trường, vệ sinh bề mặt, bảo đảm thông thoáng không khí và các biện pháp phòng ngừa lây nhiễm theo hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế.
- Khi phát hiện trường hợp nghi mắc hoặc mắc bệnh do não mô cầu, điều tra dịch tễ, xác định nguồn lây, lập danh sách người tiếp xúc gần, tổ chức theo dõi sức khỏe và đánh giá nguy cơ phơi nhiễm.
- Hướng dẫn sử dụng kháng sinh dự phòng cho người tiếp xúc gần theo đúng chỉ định, đối tượng, loại thuốc và liều lượng theo hướng dẫn chuyên môn; không tự ý sử dụng kháng sinh dự phòng khi chưa có chỉ định phù hợp.
- Tập huấn và cập nhật kiến thức chuyên môn về giám sát, điều tra dịch tễ, phát hiện ca bệnh, xử lý ổ dịch và triển khai các biện pháp phòng, chống bệnh do não mô cầu cho nhân viên y tế tại các Trạm Y tế.
- Tăng cường truyền thông về tình hình dịch bệnh, công tác truyền thông giáo dục sức khỏe nhanh chóng, kịp thời, đầy đủ, hiệu quả và dễ tiếp cận.
- Thực hiện chế độ thông tin, báo cáo theo quy định; kịp thời báo cáo Sở Y tế các trường hợp nghi ngờ, mắc bệnh, ổ dịch và những khó khăn để chỉ đạo xử lý.
Các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh:
- Tăng cường cảnh giác, phát hiện sớm các trường hợp nghi mắc bệnh do não mô cầu, đặc biệt ở người bệnh có biểu hiện viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết, viêm phổi hoặc nhiễm khuẩn đường hô hấp có dấu hiệu gợi ý; chú trọng khai thác yếu tố dịch tễ, tiền sử tiếp xúc
- Thực hiện lấy bệnh phẩm và xét nghiệm chẩn đoán kịp thời; bảo đảm không làm chậm việc cấp cứu, điều trị người bệnh. Thực hiện nghiêm các quy định về tiếp nhận, phân loại, cách ly phù hợp và kiểm soát nhiễm khuẩn đối với trường hợp nghi mắc hoặc mắc bệnh do não mô cầu; kịp thời triển khai điều trị theo hướng dẫn của Bộ Y tế.
- Sử dụng kháng sinh điều trị và dự phòng sau phơi nhiễm phải tuân thủ chỉ định và hướng dẫn chuyên môn.
- Thực hiện khai báo, thông tin và báo cáo ca bệnh đầy đủ, kịp thời trong thời hạn quy định tại Thông tư số 15/2026/TT-BYT ngày 17/5/2026 của Bộ Y tế và Quyết định số 97/QĐ-PB ngày 30/6/2026 của Cục Phòng bệnh.
Trạm Y tế các xã, phường:
- Chủ động tham mưu Ủy ban nhân dân xã, phường chỉ đạo triển khai các hoạt động phòng chống dịch bệnh não mô cầu.
- Khi phát hiện trường hợp nghi mắc bệnh do não mô cầu, khẩn trương thông báo cho Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh để phối hợp điều tra dịch tễ, lấy mẫu xét nghiệm khi cần thiết và triển khai các biện pháp phòng, chống dịch theo hướng dẫn chuyên môn.
- Tăng cường công tác truyền thông về dấu hiệu nhận biết, đường lây truyền, mức độ nguy hiểm và các biện pháp phòng bệnh do não mô cầu. Hướng dẫn người dân đến cơ sở y tế ngay khi có dấu hiệu nghi ngờ; không tự ý mua, sử dụng kháng sinh.
Người dân:
- Thực hiện tốt việc vệ sinh cá nhân: vệ sinh tay, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, xúc miệng bằng các dung dịch sát khuẩn thông thường. Vệ sinh môi trường, vệ sinh các bề mặt thường xuyên tiếp xúc với dung dịch khử khuẩn thông thường.
- Hạn chế tiếp xúc gần, che miệng khi ho, hắt hơi, sử dụng khẩu trang khi tiếp xúc đông người, không dùng chung các vật dụng có nguy cơ tiếp xúc với dịch tiết mũi, họng
- Thực hiện tốt vệ sinh, thông khí nơi ở, nơi làm việc, duy trì môi trường sinh hoạt, học tập, làm việc thông thoáng.
- Ăn uống đủ chất dinh dưỡng, luyện tập nâng cao thể trạng
- Chủ động tiêm vắc xin phòng bệnh tại cơ sở y tế
- Khi phát hiện các dấu hiệu nghi ngờ bệnh phải chủ động đến cơ sở y tế thăm khám, thông báo cho cơ sở y tế gần nhất./.