Tác nhân gây bệnh tay – chân - miệng do virus đường ruột thuộc nhóm Coxasackievirus và Enterovirus 71 gây ra. Bệnh thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, lây nhiễm nhanh chóng và dễ dàng từ trẻ này sang trẻ khác qua các chất tiết mũi, miệng, phân, nước bọt lúc trẻ bệnh ho, hắt hơi. Là bệnh lây truyền chủ yếu qua đường tiêu hóa nên tốc độ lây nhiễm nhanh khi vệ sinh không được đảm bảo, ở nơi đông đúc tập trung như các trường học, nhà trẻ,…có tiếp xúc gần và sử dụng chung đồ chơi vật dụng cá nhân cầm nắm. Để tích cực phòng chống dịch bệnh, giảm thiểu ảnh hưởng của các bệnh truyền nhiễm và đặc biệt bệnh tay - chân - miệng ảnh hưởng đến sức khỏe và công việc học tập của các em, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Cà Mau tăng cường công tác truyền thông đến từng trường học, cộng đồng dân cư và người dân đặc biệt quan tâm đến công tác giữ gìn vệ sinh các nhân và môi trường, vệ sinh tẩy trùng phòng học, sân chơi, vệ sinh đồ dùng học tập; xử lý triệt để các ca bệnh tay – chân – miệng tại cộng đồng không để dịch bệnh lưu nhiễm;  xây dựng kế hoạch Chuyên mục sức khỏe: “Vệ sinh môi trường học đường, phòng chống bệnh tay – chân – miệng và các bệnh truyền nhiễm, bảo vệ sức khỏe học sinh”. Các biện pháp triển khai đồng loạt và liên tục, trọng tâm trọng điểm nhất là ở các trường học mẫu giáo và nơi trẻ thường đến vui chơi. Mục đích truyền thông nhằm nâng cao nhận thức phụ huynh, giáo viên và cộng đồng về các yếu tố nguy cơ, nguyên nhân, đường lây bệnh tay – chân – miệng; hướng dẫn giáo viên, phụ huynh và người dân chủ động vệ sinh môi trường, giữ gìn vệ sinh cá nhân, tránh xa các yếu tố nguy cơ, tạo môi trường sống, môi trường học tập, làm việc an toàn; phát hiện sớm bệnh tay – chân – miệng, đưa trẻ đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám sớm; biết cách ly ca bệnh tay – chân – miệng đúng cách.

Để tích cực phòng chống, giảm thiểu ảnh hưởng của bệnh tay chân miệng đến sức khỏe, đặc biệt là trẻ em, học sinh, ngay từ đầu năm học mới và thời gian các trẻ trở lại trường học sau kỳ nghỉ dài ngày. Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Cà Mau khuyến cáo các thầy cô, bậc phụ huynh, người dân cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh như sau:

- Vệ sinh trường lớp mùa tựu trường rất quan trọng cho khởi đầu tốt đẹp.

- Vệ sinh cá nhân: tập thói quen rửa tay thường xuyên bằng xà phòng dưới vòi nước chảy nhiều lần trong ngày (cả người lớn và trẻ em), đặc biệt trước khi chế biến thức ăn, trước khi ăn/cho trẻ ăn, trước khi bế ẵm trẻ, sau khi đi vệ sinh, sau khi thay tã và làm vệ sinh cho trẻ;

- Vệ sinh ăn uống: Thức ăn cho trẻ cần đảm bảo đủ chất dinh dưỡng; ăn chín, uống chín; vật dụng ăn uống phải đảm bảo được rửa sạch sẽ trước khi sử dụng (tốt nhất là ngâm tráng nước sôi, phơi nắng trực tiếp);

- Sử dụng nước sạch trong sinh hoạt hằng ngày;

- Không nhai mớm thức ăn cho trẻ; không cho trẻ ăn bốc, mút tay, ngậm mút đồ chơi; không cho trẻ dùng chung khăn ăn, khăn tay, vật dụng ăn uống như cốc, bát, đĩa, thìa, đồ chơi chưa được khử trùng;

- Làm sạch đồ chơi, nơi sinh hoạt, lau sạch các bề mặt, vật dụng tiếp xúc hằng ngày như đồ chơi, dụng cụ học tập, tay nắm cửa, tay vịn cầu thang, mặt bàn/ghế, sàn nhà bằng xà phòng hoặc các chất tẩy rửa thông thường;

- Thu gom và xử lý chất thải của trẻ: Sử dụng nhà tiêu hợp vệ sinh, phân, chất thải của trẻ phải được thu gom, xử lý và đổ vào nhà tiêu hợp vệ sinh;

- Theo dõi phát hiện sớm: Trẻ em phải được thường xuyên theo dõi sức khỏe để kịp thời phát hiện, tổ chức cách ly, điều trị các trường hợp mắc bệnh, tránh lây bệnh cho các trẻ khác;

- Cách ly, điều trị kịp thời khi phát bệnh: Các nhà trẻ, mẫu giáo, nhóm trẻ tập trung và hộ gia đình có trẻ dưới 6 tuổi cần chủ động theo dõi sức khỏe của trẻ để kịp thời phát hiện và đưa ngay đến các cơ sở y tế để được điều trị kịp thời. Trẻ mắc bệnh cần nghỉ học ít nhất 10 ngày kể từ ngày khởi bệnh, để ngăn chặn sự lây nhiễm cho trẻ khác trong môi trường học đường. Trong nhà có nhiều trẻ cùng chung sống, nên cách ly tuyệt đối, khuyến khích trẻ bệnh không nên chơi chung với trẻ lành trong thời gian mắc bệnh, cần giám sát chặt chẽ các hoạt động thường nhật của trẻ bệnh.

- Luôn mang khẩu trang y tế cho trẻ bị bệnh và cho cả người chăm sóc trẻ bệnh. Sau khi tiếp xúc phải rửa tay sạch bằng xà phòng và nước sạch ngay.

- Thực hiện vệ sinh cá nhân tốt cho trẻ bệnh giúp trẻ mau lành bệnh

- Thường xuyên tắm rửa sạch sẽ cho trẻ hàng ngày bằng xà phòng với nước sạch. Khuyến khích trẻ rửa tay sạch sẽ, đúng cách bằng xà phòng dưới vòi nước chảy để ngăn ngừa sự tái nhiễm qua đường tay – miệng. Quần áo, tã lót của trẻ bệnh nên được tẩy trùng sạch sẽ bằng nước sôi trước khi giặt sạch bằng xà phòng.

- Vật dụng ăn uống của trẻ như bình sữa, ly uống nước, bát ăn cơm, muỗng ăn nên được luộc bằng nước sôi và sử dụng riêng biệt. Tạo môi trường sống trong lành và an toàn giúp trẻ khỏe mạnh hơn.

- Giảm đau miệng và hạ sốt bằng cách lau mình bằng nước ấm, dùng thuốc hạ sốt Paracetamol (liều 10 – 12mg/kg/lần, mỗi lần cách nhau từ 4 – 6h), có thể phối hợp thêm Ibuprofen nếu không hạ sốt khi có chỉ định của các bác sĩ. Tuyệt đối không sử dụng Aspirin để hạ sốt, giảm đau cho trẻ.

- Có thể sử dụng Antiacid dạng gel chấm vào sang thương ở miệng giúp trẻ giảm đau, giảm ngứa bằng các thuốc kháng Histamin (Chlorpheniramine, Theralen…).

- Bổ sung nhiều nước cho trẻ, nhất là các loại nước ép trái cây chứa nhiều vitamin.

- Chế độ ăn hàng ngày cần đảm bảo đầy đủ chất dinh dưỡng. Đối với trẻ bú mẹ cần tăng cường cho bé bú nhiều lần trong ngày.

Cần đưa trẻ đến ngay bệnh viện nếu thấy trẻ có một trong những biểu hiện sau:

- Sốt cao liên tục 390C không hạ sau khi đã hạ sốt tích cực; Trẻ giật mình chới với, hốt hoảng, thất thần; Trẻ có biểu hiện run tay chân (khi đưa đồ chơi cho trẻ cầm), yếu chân tay, trẻ đi đứng loạng choạng; Trẻ đảo mắt bất thường, nôn ói nhiều, quấy khóc (dỗ không nín), co giật, thở mệt…

Dinh dưỡng trong bệnh tay chân miệng: Trẻ bị bệnh tay chân miệng thường rất biếng ăn, thậm chí có thể bỏ ăn do các vết loét trong niêm mạc miệng gây đau. Vì vậy, thức ăn cho trẻ cần chọn lựa sao cho mềm, mịn, mát lạnh nhằm tạo cảm giác dễ chịu khi ăn, uống đi ngang qua vết loét. Như vậy, những thực phẩm có thể dùng cho trẻ là: bột dinh dưỡng, sữa, sữa chua, phô mai, tàu hủ đường… Nếu trẻ ăn kém, nên cho trẻ ăn nhiều lần hơn lúc bình thường để tránh tình trạng hạ đường huyết có thể xảy ra. Cần chú ý muỗng dùng để đút cho trẻ nên tránh những loại có cạnh sắc bén, để không đụng vào các vết loét ở đầu lưỡi và môi làm bé đau. Khi trẻ giảm bệnh (thường là sau 4 – 5 ngày) nên cho bé ăn trở lại bình thường, không kiêng khem giúp trẻ mau hồi phục./.