Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút Dengue gây ra và có khả năng bùng phát thành dịch. Bệnh lây truyền chủ yếu qua muỗi vằn cái thuộc chi Aedes. Muỗi hút máu người nhiễm vi rút Dengue, sau đó truyền vi rút sang người lành qua vết đốt.

Hiện bệnh sốt xuất huyết chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Vì vậy, phòng bệnh vẫn là biện pháp quan trọng, trong đó trọng tâm là diệt muỗi, diệt lăng quăng, bọ gậy và chủ động phòng tránh muỗi đốt.

Có hai loài muỗi thuộc chi Aedes có khả năng truyền vi rút Dengue là Aedes aegypti và Aedes albopictus. Trong đó, Aedes aegypti, thường được gọi là muỗi vằn, là véc-tơ truyền bệnh quan trọng. Muỗi có màu đen, trên thân và chân có các vằn hoặc đốm trắng. Muỗi cái thường hoạt động và đốt người vào ban ngày, nhất là sáng sớm và chiều tối.

Muỗi vằn thường trú đậu ở những nơi tối, trong nhà như dưới bàn, gầm giường, chăn màn, quần áo... Muỗi đẻ trứng trong các dụng cụ hoặc vật chứa nước như chum, lu, khạp, bể nước, lọ hoa, vỏ dừa, lốp xe và các vật dụng phế thải có khả năng đọng nước. Vì vậy, những nơi có nước đọng quanh nhà là môi trường thuận lợi để muỗi sinh sản và phát triển.

Triệu chứng bệnh sốt xuất huyết

Sốt xuất huyết có thể diễn biến từ nhẹ đến nặng. Người bệnh thường khởi phát bằng sốt cao đột ngột, kèm theo đau đầu, đau mỏi cơ khớp, đau phía sau mắt, buồn nôn hoặc nôn và có thể xuất hiện phát ban.

Ở một số trường hợp, bệnh có thể diễn biến nặng với các biểu hiện xuất huyết dưới da, chảy máu chân răng, chảy máu mũi, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen. Người bệnh có thể mệt lả, đau bụng nhiều, nôn nhiều, tay chân lạnh, vật vã hoặc li bì. Đây là những dấu hiệu cảnh báo cần được đưa đến cơ sở y tế để được theo dõi và điều trị kịp thời.

Sốt xuất huyết nặng có thể gây xuất huyết nghiêm trọng, sốc, suy tạng và đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện, xử trí kịp thời. Do đó, khi có biểu hiện nghi ngờ mắc bệnh, người dân không nên tự điều trị tại nhà mà cần đến cơ sở y tế để được khám, tư vấn và theo dõi.

Tác nhân gây bệnh sốt xuất huyết

Tác nhân gây bệnh sốt xuất huyết là vi rút Dengue, được truyền từ người bệnh sang người lành chủ yếu thông qua muỗi cái Aedes. Vi rút Dengue có 4 týp huyết thanh gồm DEN-1, DEN-2, DEN-3 và DEN-4. Một người sau khi mắc một týp vi rút vẫn có thể mắc sốt xuất huyết do các týp huyết thanh khác.

Khi muỗi cái Aedes hút máu người nhiễm vi rút Dengue, vi rút sẽ phát triển trong cơ thể muỗi. Sau một thời gian, muỗi có khả năng truyền vi rút cho người lành qua vết đốt. Quá trình lây truyền từ người sang muỗi rồi từ muỗi sang người tạo thành vòng lây truyền, khiến bệnh có thể lan rộng và bùng phát thành dịch nếu không kiểm soát được nguồn muỗi truyền bệnh.

Muỗi vằn thường hoạt động mạnh vào ban ngày, đặc biệt là sáng sớm và chiều tối. Vì vậy, phòng muỗi đốt cần được thực hiện thường xuyên, kể cả ban ngày.

Chủ động phòng bệnh sốt xuất huyết

Để phòng, chống sốt xuất huyết, Bộ Y tế khuyến cáo người dân dành khoảng 10 phút mỗi tuần để kiểm tra, phát hiện và loại bỏ nơi sinh sản của muỗi.

Người dân cần thường xuyên kiểm tra các dụng cụ chứa nước trong và xung quanh nhà; đậy kín các vật dụng chứa nước, thay nước và vệ sinh thường xuyên. Đối với những dụng cụ chứa nước lớn, có thể thả cá hoặc thực hiện các biện pháp phù hợp để diệt lăng quăng, bọ gậy.

Các vật dụng có khả năng chứa nước như lọ hoa, khay nước, bát nước kê chân chạn, phế liệu, vỏ chai, lon, lốp xe... cần được vệ sinh, thay nước thường xuyên hoặc loại bỏ nếu không sử dụng. Các vật dụng không dùng đến cần được thu gom, lật úp để không tạo nơi cho muỗi đẻ trứng.

Bên cạnh việc diệt lăng quăng, bọ gậy, người dân cần chủ động phòng muỗi đốt bằng cách ngủ màn, kể cả ban ngày; mặc quần áo dài tay; sử dụng các biện pháp xua, diệt muỗi phù hợp như bình xịt, kem xua muỗi, vợt điện...

Người dân cũng cần tích cực phối hợp với ngành y tế trong các chiến dịch vệ sinh môi trường, diệt lăng quăng, bọ gậy và phun hóa chất phòng, chống dịch khi có yêu cầu.

Khi có biểu hiện sốt, đặc biệt là sốt cao đột ngột kèm theo các triệu chứng nghi ngờ sốt xuất huyết, người dân cần đến cơ sở y tế để được khám, chẩn đoán và hướng dẫn theo dõi. Không tự ý mua thuốc điều trị tại nhà, đặc biệt không tự dùng thuốc khi chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế.

Phòng bệnh sốt xuất huyết bắt đầu từ chính mỗi gia đình. Duy trì thói quen kiểm tra, loại bỏ nơi muỗi sinh sản mỗi tuần, chủ động phòng muỗi đốt và phối hợp với ngành y tế sẽ góp phần hạn chế sự lây lan của bệnh, bảo vệ sức khỏe cộng đồng.