Bệnh dại thường gia tăng vào khoảng từ tháng 3 đến tháng 10 hằng năm. Nguyên nhân chủ yếu là do các ổ dịch dại trên đàn chó, mèo chưa được kiểm soát triệt để. Theo thống kê của Viện Vệ sinh Dịch tễ Trung ương, mỗi năm nước ta có hơn 700.000 người bị chó, mèo hoặc động vật nghi dại cắn phải tiêm vắc xin phòng dại. Đây cũng là một trong những bệnh truyền nhiễm có tỷ lệ tử vong cao nhất khi người bệnh đã lên cơn dại.

Không chỉ gây ra những trường hợp tử vong thương tâm, bệnh dại còn tạo ra gánh nặng lớn cho người dân và xã hội. Hàng triệu người có nguy cơ phơi nhiễm phải đến cơ sở y tế để được tư vấn, tiêm vắc xin và theo dõi sau phơi nhiễm, kéo theo những chi phí không nhỏ về kinh tế, thời gian và nguồn lực.

Vi rút dại tồn tại ở đâu và lây truyền như thế nào?

Vi rút dại (Rabies virus) thuộc giống Lyssavirus, họ Rhabdoviridae. Trong điều kiện tự nhiên, nguồn lây bệnh dại sang người chủ yếu là chó và mèo, ngoài ra vi rút có thể tồn tại ở một số loài động vật hoang dã như cầy, cáo, chó sói và các loài động vật ăn thịt khác.

Vi rút dại không tồn tại lâu ngoài môi trường và tương đối dễ bị bất hoạt bởi nhiệt độ cao, xà phòng, các chất tẩy rửa và dung dịch sát khuẩn thông thường. Đây cũng là cơ sở quan trọng để người dân thực hiện bước sơ cứu đầu tiên sau khi bị động vật cắn hoặc cào là rửa kỹ vết thương bằng xà phòng dưới vòi nước chảy trong khoảng 15 phút.

Bệnh dại lây truyền chủ yếu qua nước bọt của động vật mắc bệnh, thông qua vết cắn, vết cào hoặc khi nước bọt của con vật tiếp xúc với vùng da bị trầy xước, niêm mạc mắt, mũi, miệng. Sau khi xâm nhập vào cơ thể, vi rút di chuyển theo các dây thần kinh đến hệ thần kinh trung ương, gây viêm não, viêm tủy cấp tính. Khi các triệu chứng lâm sàng xuất hiện, bệnh gần như luôn dẫn đến tử vong.

Vì sao bệnh dại vẫn còn tồn tại và có lúc gia tăng?

Điều đáng lo ngại là chúng ta đã có vắc xin phòng dại hiệu quả, biện pháp dự phòng sau phơi nhiễm rõ ràng và nguồn lây chủ yếu đã được xác định, nhưng vẫn còn những trường hợp tử vong.

Nhiều trường hợp tử vong có liên quan đến việc không đi tiêm phòng, tiêm vắc xin quá muộn, không tiêm đủ liều theo chỉ định hoặc xử lý vết thương chưa đúng cách. Một số người vẫn tìm đến các phương pháp chưa được khoa học chứng minh như đắp lá, lấy nọc hoặc điều trị theo kinh nghiệm dân gian, làm mất đi thời gian vàng để dự phòng bệnh. Bên cạnh đó, việc tiếp cận dịch vụ y tế ở một số địa bàn vùng sâu, vùng xa còn khó khăn; điều kiện kinh tế cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vắc xin và huyết thanh kháng dại.

Phòng, chống bệnh dại là một minh chứng rõ nét cho cách tiếp cận “Một sức khỏe”, trong đó sức khỏe con người có mối liên hệ chặt chẽ với sức khỏe động vật và môi trường. Ngành Y tế không thể thực hiện hiệu quả nếu thiếu sự phối hợp của ngành nông nghiệp, thú y, chính quyền địa phương và cộng đồng.

Tại Cà Mau, ngành Y tế tiếp tục phối hợp với ngành Nông nghiệp và thú y trong giám sát, chia sẻ thông tin, phát hiện, điều tra và xử lý các ổ dịch; tăng cường truyền thông về nguy cơ bệnh dại, đồng thời bảo đảm người bị chó, mèo hoặc động vật nghi dại cắn được tư vấn, xử trí và dự phòng sau phơi nhiễm kịp thời, hướng đến mục tiêu không còn người tử vong do bệnh dại vào năm 2030.

Chủ động phòng bệnh từ mỗi gia đình

Thông điệp phòng, chống bệnh dại năm 2026 nhấn mạnh rằng: bệnh dại khi đã phát bệnh gần như không thể cứu chữa, nhưng tử vong do bệnh dại hoàn toàn có thể phòng ngừa.

Vì vậy, khi bị chó, mèo hoặc động vật nghi dại cắn, người dân cần nhanh chóng rửa kỹ vết thương bằng xà phòng và nước sạch dưới vòi nước chảy trong khoảng 15 phút. Sau đó, cần đến ngay cơ sở y tế để được đánh giá nguy cơ và tư vấn tiêm vắc xin, huyết thanh kháng dại khi có chỉ định. Tuyệt đối không tự điều trị hoặc sử dụng các phương pháp chưa được khoa học chứng minh để thay thế vắc xin phòng dại.

Cùng với bảo vệ người bị phơi nhiễm, kiểm soát nguồn bệnh trên động vật là giải pháp căn cơ để phòng bệnh dại. Chó, mèo nuôi phải được tiêm phòng đầy đủ, đúng lịch; không thả rông chó, mèo. Khi đưa chó ra nơi công cộng cần có người dắt, thực hiện các biện pháp bảo đảm an toàn theo quy định.

Theo Nghị định số 204/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thú y, có hiệu lực từ ngày 1/8/2026, người không thực hiện tiêm vắc xin phòng bệnh dại cho động vật thuộc diện bắt buộc phải tiêm có thể bị phạt từ 1 triệu đến 2 triệu đồng. Mức phạt tương tự cũng được áp dụng đối với hành vi không đeo rọ mõm cho chó, không xích giữ chó hoặc không có người dắt khi đưa chó ra nơi công cộng.

Khi chó, mèo có biểu hiện bất thường, nghi mắc bệnh dại hoặc đã cắn người, người dân cần thông báo ngay cho chính quyền và cơ quan thú y địa phương để được hướng dẫn cách ly, theo dõi và xử lý. Không giết mổ, mua bán hoặc sử dụng thịt của động vật ốm, chết hoặc nghi mắc bệnh dại.

Việc theo dõi con vật sau khi cắn người cũng cần được thực hiện theo hướng dẫn của cơ quan chuyên môn. Tuy nhiên, người bị phơi nhiễm không nên chờ theo dõi con vật mới đi tiêm vắc xin mà phải đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để được đánh giá và dự phòng.

Để đạt mục tiêu đến năm 2030 Việt Nam không còn người tử vong do bệnh dại lây truyền từ chó, mèo, cần sự tham gia đồng bộ của ngành Y tế, thú y, chính quyền địa phương và mỗi người dân. Mỗi trường hợp phơi nhiễm được xử trí đúng, mỗi con chó, mèo được tiêm phòng đầy đủ sẽ góp phần ngăn chặn một nguy cơ tử vong do bệnh dại.

Không nên để một người tử vong chỉ vì không biết phải làm gì sau khi bị chó, mèo cắn. Hãy rửa ngay vết thương, đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt và chủ động tiêm phòng theo hướng dẫn của cán bộ y tế. Phòng bệnh dại bắt đầu từ trách nhiệm của mỗi người đối với bản thân, gia đình và cộng đồng.