Vi rút Nipah đã xuất hiện từ lâu và được phát hiện lần đầu tiên tại Malaysia vào năm 1998. Ổ chứa vi rút tự nhiên là loài dơi ăn quả thuộc họ Pteropodidae. Từ đó đến nay, bệnh ghi nhận rải rác tại một số quốc gia Nam Á và Đông Nam Á, chủ yếu ở những khu vực có quần thể dơi sinh sống trong rừng tự nhiên, hang động, nơi con người có thói quen tiếp xúc gần với động vật hoang dã hoặc sử dụng thực phẩm không bảo đảm an toàn, có nguy cơ nhiễm vi rút.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), bệnh do vi rút Nipah là bệnh truyền nhiễm nhóm A, lây từ động vật sang người. Từ ngày 27/12/2025 đến 26/01/2026, Ấn Độ ghi nhận 05 trường hợp nghi mắc bệnh do vi rút Nipah, trong đó có 02 trường hợp được xét nghiệm khẳng định, tại một bệnh viện ở bang Tây Bengal. Đáng lưu ý, đợt bùng phát lần này có hiện tượng lây nhiễm trong cơ sở y tế, bệnh nhân lây cho nhân viên y tế trong quá trình chăm sóc, điều trị.
So với Covid-19, vi rút Nipah không dễ lây nhiễm và khó gây thành dịch lớn do không lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp. Bệnh lây qua tiếp xúc trực tiếp hoặc tiếp xúc rất gần, có thể qua giọt bắn ở khoảng cách gần khi ho, hắt hơi, sổ mũi. Ngoài ra, vi rút có thể lây từ dơi sang người thông qua thực phẩm, trái cây bị nhiễm nước bọt của dơi mang mầm bệnh hoặc lây từ động vật trung gian như heo, ngựa. Thói quen ăn uống không bảo đảm vệ sinh, tiếp xúc gần với động vật hoang dã và việc phòng hộ cá nhân chưa đầy đủ trong chăm sóc y tế là những yếu tố làm gia tăng nguy cơ lây nhiễm.
Mặc dù bệnh do vi rút Nipah không dễ lây lan như nhiều bệnh truyền nhiễm khác, song không thể chủ quan. Hiện nay, bệnh chưa có vắc xin phòng ngừa và chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, chủ yếu điều trị triệu chứng. Vi rút Nipah có thể gây biến chứng viêm não nguy hiểm, với tỷ lệ tử vong cao, dao động từ 40–75% trong các đợt bùng phát trước đây. Vì vậy, việc chủ động phòng ngừa và tuân thủ khuyến cáo y tế là hết sức cần thiết.
Một yếu tố đáng lo ngại là loài dơi mang vi rút Nipah không chỉ sinh sống trong rừng sâu mà còn xuất hiện tại các hang động tự nhiên, khu du lịch sinh thái, vùng ven rừng, vườn cây ăn quả và các khu nghỉ dưỡng gần thiên nhiên. Đây cũng là những địa điểm được nhiều người lựa chọn để tham quan, nghỉ dưỡng, dã ngoại. Ngành y tế khuyến cáo người dân hạn chế đến hoặc không lưu trú qua đêm tại các khu vực rừng, hang đá, vườn cây ăn quả có nguy cơ cao.
Các bệnh do vi rút Nipah, cũng như SARS, MERS hay Ebola, đều có nguồn gốc từ động vật hoang dã. Sự xuất hiện và gia tăng nguy cơ lây nhiễm các bệnh này là hệ quả của quá trình đô thị hóa, phá rừng và biến đổi khí hậu, khiến ranh giới sinh sống giữa con người và động vật hoang dã ngày càng bị thu hẹp.
Triệu chứng nhiễm vi rút Nipah thường không đặc hiệu, dễ nhầm lẫn với các bệnh nhiễm trùng khác như sốt, viêm đường hô hấp trên, viêm phổi, suy hô hấp; trường hợp nặng có thể gây viêm não và tử vong. Do triệu chứng trùng lấp, việc chẩn đoán cần dựa vào yếu tố dịch tễ kết hợp với xét nghiệm vi rút để xác định chính xác.
Để phát hiện sớm và phòng ngừa bệnh do vi rút Nipah, ngành Y tế khuyến cáo người dân hạn chế đến khu vực đang có dịch nếu không thực sự cần thiết; chủ động theo dõi sức khỏe trong vòng 14 ngày sau khi trở về từ vùng dịch hoặc đi xa. Khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ như đau đầu, đau cơ, nôn mửa, đau họng, chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn hoặc co giật, cần liên hệ ngay với cơ sở y tế gần nhất, hạn chế tiếp xúc với người khác và thông báo đầy đủ tiền sử dịch tễ.
Người dân cần bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm, thực hiện ăn chín, uống chín; rửa sạch và gọt vỏ trái cây trước khi ăn; không sử dụng thực phẩm có dấu hiệu bị động vật cắn phá; tránh uống các loại nước nhựa cây chưa qua chế biến. Đồng thời, không tiếp xúc gần với dơi và các động vật có nguy cơ lây truyền cao; không giết mổ, không ăn thịt dơi, không tiếp xúc với máu, dịch tiết của động vật.
Trong chăm sóc và điều trị người bệnh, cần hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người nghi mắc hoặc mắc bệnh; sử dụng đầy đủ khẩu trang, găng tay và phương tiện bảo hộ cá nhân; thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn. Cán bộ y tế và người chăm sóc phải chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa ở mức cao nhất, tuyệt đối không chủ quan.
Trước thông tin Ấn Độ ghi nhận các ca mắc bệnh do vi rút Nipah, mặc dù Việt Nam chưa ghi nhận trường hợp nào, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Cà Mau (CDC Cà Mau) đã và đang theo dõi chặt chẽ tình hình dịch tễ trên thế giới, chủ động triển khai các biện pháp phòng ngừa từ sớm. Trung tâm tăng cường giám sát người về từ vùng dịch, khách du lịch, người đi xa trở về địa phương; đẩy mạnh truyền thông, cung cấp thông tin, kiến thức phòng bệnh cho cộng đồng thông qua nhiều hình thức như tài liệu, infographic… Qua đó, giúp người dân chủ động nhận biết và phòng ngừa bệnh do vi rút Nipah ngay từ ban đầu.