Trong nhiều năm qua, một trong những rào cản lớn nhất của công tác phòng, chống HIV/AIDS không nằm ở kỹ thuật xét nghiệm hay thuốc điều trị, mà chính là tâm lý e ngại, sợ kỳ thị của người dân. Không ít người dù có hành vi nguy cơ vẫn chần chừ đi xét nghiệm vì lo lắng bị lộ thông tin cá nhân, bị đánh giá hoặc xa lánh. Trong bối cảnh đó, mô hình xét nghiệm HIV online đang mở ra hướng tiếp cận mới, giúp nhiều người chủ động kiểm tra sức khỏe một cách kín đáo, thuận tiện và an toàn hơn.

Hiểu đơn giản, xét nghiệm HIV online là hình thức người dân đăng ký tư vấn, nhận hỗ trợ xét nghiệm hoặc tự xét nghiệm HIV thông qua các nền tảng trực tuyến như website, Zalo, Facebook hay điện thoại. Sau khi đăng ký, người dùng sẽ được nhân viên y tế hoặc cộng tác viên hướng dẫn quy trình thực hiện, hỗ trợ nhận kit tự xét nghiệm hoặc kết nối đến cơ sở y tế phù hợp.

Điểm nổi bật của mô hình này là tính riêng tư cao. Người dân không cần trực tiếp đến cơ sở y tế ngay từ đầu, từ đó giảm áp lực tâm lý và tăng khả năng tiếp cận dịch vụ. Đây được xem là giải pháp phù hợp với nhóm nguy cơ cao như nam quan hệ đồng giới (MSM), người có nhiều bạn tình, người từng quan hệ tình dục không an toàn hoặc những người trẻ còn e ngại khi tiếp xúc với dịch vụ HIV truyền thống.

Theo nghiên cứu đăng trên Journal of the International AIDS Society năm 2024, mô hình phân phối bộ tự xét nghiệm HIV qua nền tảng trực tuyến tại Việt Nam đã giúp tăng tỷ lệ tiếp cận dịch vụ ở nhóm nguy cơ cao, đồng thời cải thiện khả năng kết nối điều trị ARV và điều trị dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP). Nghiên cứu cho thấy, nhiều người lần đầu tiên quyết định xét nghiệm HIV nhờ hình thức trực tuyến kín đáo và thuận tiện hơn.

Tại Bắc Ninh, từ năm 2022 đến 2025, website tuxetnghiem.vn ghi nhận hơn 500 người đăng ký tự xét nghiệm HIV. Qua đó đã phát hiện nhiều trường hợp dương tính và kết nối điều trị kịp thời. Đây được xem là minh chứng rõ nét cho hiệu quả của mô hình xét nghiệm HIV online trong việc phát hiện sớm người nhiễm HIV trong cộng đồng.

Tại Cà Mau, những năm gần đây, ngành y tế cũng đang từng bước đẩy mạnh các hoạt động tư vấn HIV trực tuyến, xét nghiệm cộng đồng và kết nối PrEP thông qua mạng xã hội. Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Cà Mau đã triển khai nhiều hoạt động truyền thông nhằm tăng khả năng tiếp cận dịch vụ HIV trong nhóm nguy cơ cao, đặc biệt là người trẻ.

Bên cạnh xét nghiệm trực tiếp tại cơ sở y tế, hình thức tư vấn qua Zalo, Facebook hay điện thoại cũng được tăng cường nhằm giúp người dân tiếp cận thông tin nhanh chóng hơn. Một số cộng tác viên cộng đồng hiện còn hỗ trợ kết nối xét nghiệm, tư vấn điều trị PrEP và hướng dẫn tự xét nghiệm HIV tại nhà.

Theo các chuyên gia y tế, việc phát hiện HIV sớm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Người nhiễm HIV nếu được điều trị ARV kịp thời có thể sống khỏe mạnh lâu dài, giảm nguy cơ lây truyền cho cộng đồng. Đồng thời, người có kết quả âm tính nhưng thuộc nhóm nguy cơ cao cũng có thể được tư vấn sử dụng PrEP để dự phòng lây nhiễm hiệu quả.