Chủ động phòng ngừa HIV bằng PrEP: Lựa chọn phù hợp cho người có nguy cơ
PrEP (dự phòng trước phơi nhiễm HIV) hiện là một trong những biện pháp hiệu quả hàng đầu giúp ngăn ngừa lây nhiễm HIV cho người chưa nhiễm nhưng có nguy cơ cao. Tuy nhiên, PrEP không dành cho người đã nhiễm HIV; trong trường hợp đó, điều trị bằng thuốc kháng vi rút (ARV) sớm mới là giải pháp cần thiết.
Theo khuyến cáo của bác sĩ Phạm Minh Đức – Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Cà Mau (CDC), PrEP phù hợp với những người âm tính với HIV, đã có quan hệ tình dục trong vòng 6 tháng qua và có các yếu tố nguy cơ như: có bạn tình nhiễm HIV (đặc biệt chưa kiểm soát tải lượng vi rút), không sử dụng bao cao su thường xuyên, từng mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục, hoặc có sử dụng ma túy tiêm chích và dùng chung kim tiêm. Ngoài ra, những người từng sử dụng thuốc dự phòng sau phơi nhiễm (PEP), đặc biệt nhiều lần, cũng nên cân nhắc chuyển sang PrEP để dự phòng chủ động hơn.
Đối với cộng đồng nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM), nguy cơ lây nhiễm HIV qua quan hệ hậu môn không an toàn cao hơn so với nhiều hình thức khác. Vì vậy, việc tiếp cận các biện pháp bảo vệ hiệu quả như PrEP là rất cần thiết. Những người có nhiều bạn tình, không sử dụng bao cao su thường xuyên, không rõ tình trạng HIV của bạn tình, tham gia mối quan hệ mở hoặc có sử dụng chất kích thích khi quan hệ cần đặc biệt lưu ý.
Một cách đơn giản để tự đánh giá nhu cầu sử dụng PrEP là đặt câu hỏi: “Nếu ngày mai tôi có quan hệ không an toàn, tôi có lo lắng về nguy cơ nhiễm HIV không?”. Nếu câu trả lời là “có”, PrEP có thể là lựa chọn phù hợp.
Nhiều nghiên cứu cho thấy, khi sử dụng đúng cách, PrEP có thể giảm nguy cơ lây nhiễm HIV qua đường tình dục lên đến hơn 99%. Thuốc tương đối an toàn, ít tác dụng phụ và đã được Bộ Y tế triển khai rộng rãi. Hiện nay, PrEP có thể sử dụng linh hoạt dưới dạng uống hằng ngày hoặc uống theo tình huống (theo chỉ định của bác sĩ, phù hợp với MSM).
Quy trình bắt đầu PrEP khá đơn giản và bảo mật: người sử dụng sẽ được xét nghiệm HIV, tư vấn lựa chọn phương pháp phù hợp, kiểm tra sức khỏe cơ bản (như chức năng thận, viêm gan B), sau đó được cấp phát thuốc và hướng dẫn sử dụng. Tại Cà Mau, dịch vụ PrEP đang được triển khai tại CDC và các cơ sở y tế với đội ngũ tư vấn thân thiện, tôn trọng và đảm bảo bí mật thông tin cá nhân.
Các chuyên gia y tế nhấn mạnh, PrEP không thay thế hoàn toàn bao cao su, nhưng là lớp bảo vệ bổ sung rất hiệu quả trong những tình huống khó kiểm soát. Việc sử dụng PrEP không phải là hành vi liều lĩnh, mà thể hiện sự chủ động, hiểu biết và trách nhiệm đối với sức khỏe cá nhân và cộng đồng.
Trong bối cảnh dịch HIV vẫn còn tiềm ẩn nhiều nguy cơ trong cộng đồng, đặc biệt ở nhóm có hành vi nguy cơ cao, việc mở rộng tiếp cận PrEP được xem là giải pháp quan trọng nhằm giảm số ca nhiễm mới. Khi mỗi cá nhân chủ động bảo vệ mình bằng các biện pháp dự phòng hiệu quả, mục tiêu kiểm soát và tiến tới chấm dứt dịch HIV/AIDS sẽ trở nên khả thi hơn.
Chủ động tìm hiểu và tiếp cận PrEP là cách để mỗi người bảo vệ bản thân, sống an toàn và giảm bớt nỗi lo về HIV trong cuộc sống hiện đại.