Dự phòng trước phơi nhiễm HIV (PrEP) hằng ngày từ lâu đã chứng minh được hiệu quả bảo vệ ưu việt. Thế nhưng, trong thực tế triển khai công tác truyền thông tại cơ sở, các nhân viên y tế thường xuyên gặp phải một rào cản tâm lý khá phổ biến: Nhiều cá nhân, đặc biệt là nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM), tỏ ra e ngại việc phải uống thuốc đều đặn mỗi ngày. Họ lo sợ tác dụng phụ tích tụ, sợ quên thuốc do lịch trình sinh hoạt không cố định, hoặc đơn giản là cảm thấy không cần thiết phải duy trì hóa chất trong cơ thể khi tần suất quan hệ tình dục rất thưa thớt. Để giải quyết bài toán khó này, ED-PrEP (PrEP theo tình huống) đã ra đời như một giải pháp đột phá, mang lại sự linh hoạt và tối ưu hóa chi phí cho người sử dụng.

ED-PrEP là hình thức sử dụng thuốc kháng virus để dự phòng HIV nhưng không uống hằng ngày mà chỉ uống xung quanh thời điểm xảy ra hành vi nguy cơ. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Bộ Y tế Việt Nam đã chính thức đưa ED-PrEP vào hướng dẫn điều trị quốc gia sau khi các nghiên cứu lâm sàng quốc tế chứng minh phương thức này có hiệu quả ngăn ngừa lây nhiễm HIV tương đương với PrEP hằng ngày nếu tuân thủ đúng liều lượng.

"Công thức vàng" được áp dụng cho ED-PrEP là nguyên tắc 2-1-1, một quy trình rất dễ ghi nhớ nhưng đòi hỏi tính chính xác tuyệt đối về thời gian. Cụ thể: người dùng sẽ uống liều đầu tiên gồm 2 viên thuốc trước khi quan hệ tình dục từ 2 đến 24 giờ. Tiếp theo, uống viên thứ 3 sau viên đầu tiên 24 giờ. Cuối cùng, uống viên thứ 4 sau viên thứ hai 24 giờ. Nếu tiếp tục có quan hệ tình dục trong những ngày kế tiếp, người dùng cần duy trì uống mỗi ngày 1 viên cho đến khi hết 2 ngày sau lần quan hệ tình dục cuối cùng.

Lợi ích lớn nhất của ED-PrEP chính là tính kinh tế và sự tiện lợi. Người sử dụng có thể chủ động kiểm soát việc dùng thuốc dựa trên kế hoạch cá nhân, giảm đáng kể số lượng viên thuốc phải dung nạp vào cơ thể trong một năm, từ đó giảm thiểu tối đa các tác dụng phụ không mong muốn lên gan, thận và tiết kiệm nguồn lực thuốc của hệ thống y tế công.

Tuy nhiên, các chuyên gia y tế của Cục Phòng, chống HIV/AIDS đặc biệt lưu ý: ED-PrEP không phải là giải pháp dành cho tất cả mọi người. Phương thức này chỉ áp dụng duy nhất cho nhóm MSM có tần suất quan hệ tình dục trung bình dưới 2 lần một tuần và các cuộc quan hệ này có thể lên kế hoạch trước. ED-PrEP tuyệt đối không áp dụng cho phụ nữ, người chuyển giới nữ, người quan hệ tình dục qua đường âm đạo hoặc người tiêm chích ma túy, bởi nồng độ thuốc tại dịch âm đạo và các mô khác không đạt mức bảo vệ nhanh như tại mô trực tràng. Đối với những nhóm này, PrEP hằng ngày vẫn là chỉ định bắt buộc.

Trước khi quyết định lựa chọn ED-PrEP, người dân bắt buộc phải đến các cơ sở y tế uy tín như CDC hoặc các phòng khám cộng đồng để thực hiện xét nghiệm sàng lọc HIV, đảm bảo kết quả âm tính và được bác sĩ đánh giá chức năng thận. Hiểu đúng, dùng đúng công thức 2-1-1 sẽ biến ED-PrEP thành một vũ khí sắc bén, giúp cộng đồng MSM chủ động bảo vệ mình một cách thông minh và khoa học