Bác sĩ CKII Đặng Văn Trường tư vấn cho người dân về các bệnh không lây nhiễm, trong đó có bệnh do tác hại của thuốc lá

Nicotine - hoạt chất chính trong thuốc lá - là một chất gây nghiện mạnh, có thể làm tăng nhịp tim, co mạch và tăng huyết áp. Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) xếp nicotine vào nhóm các chất có tính gây nghiện cao, tương tự như heroin và cocaine.

Bác sĩ Chuyên khoa II Đặng Văn Trường - Phó Trưởng Khoa Phòng, chống bệnh không lây nhiễm, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Cà Mau, cho biết: “Cảm giác dễ chịu khi hút thuốc thực chất xuất phát từ việc nicotine kích thích các trung tâm khoái cảm của não, khiến người hút cảm thấy thoải mái và hưng phấn tạm thời”. Khi đi vào cơ thể, nicotine tác động lên các thụ thể, đặc biệt là tại vùng liên quan đến cơ chế “thưởng” của hệ thần kinh. Quá trình này làm giải phóng các chất dẫn truyền thần kinh như dopamine, serotonin và noradrenaline, giúp người hút vui vẻ, tỉnh táo hơn, tăng khả năng tập trung và ghi nhớ trong thời gian ngắn.

Khi nồng độ nicotine giảm xuống, mức dopamine cũng sụt giảm, khiến người hút rơi vào trạng thái bồn chồn, khó chịu. Về lâu dài, não bộ giảm khả năng tự sản xuất dopamine, làm xuất hiện cảm giác uể oải, thôi thúc người hút tiếp tục sử dụng thuốc lá để duy trì sự dễ chịu ban đầu. Nếu lặp đi lặp lại cơ chế này, não bộ sẽ dần lệ thuộc vào nicotine như một cách tạo thoải mái, đặc biệt trong những thời điểm áp lực.

Tuy nhiên, điều này lại âm thầm tác động tiêu cực đối với sức khỏe tinh thần. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), việc sử dụng thuốc lá có thể làm gia tăng các triệu chứng tâm thần như trầm cảm, lo âu, căng thẳng và rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD), đồng thời giảm khả năng tập trung, suy giảm năng lượng và mất cảm giác hứng thú trong cuộc sống.

Ở người trẻ, tác động của nicotine đặc biệt đáng lo ngại do não bộ vẫn đang trong giai đoạn phát triển. Việc hút thuốc từ sớm có thể làm rối loạn cảm xúc, khiến thanh thiếu niên dễ gặp lo âu, bất ổn tâm lý hoặc có hành vi bốc đồng. Một số nghiên cứu cũng cho thấy người trẻ hút thuốc có xu hướng sử dụng thêm các chất kích thích khác, kéo theo những hệ lụy về sức khỏe.

Do vậy việc chủ động cai thuốc và tìm các biện pháp thay thế như sử dụng kẹo cao su, miếng dán, viên ngậm… sẽ góp phần làm giảm sự phụ thuộc vào nicotine cho não bộ. Bên cạnh đó, tư vấn tâm lý cũng đóng vai trò quan trọng. Chúng ta có thể chia sẻ với những người có cùng trải nghiệm để thấu hiểu, cảm thông và giúp đỡ lẫn nhau. Ngoài ra, ngồi thiền, giãn cơ, kết hợp với việc duy trì lối sống lành mạnh như tập thể dục thường xuyên, ngủ đủ giấc, dành thời gian cho gia đình, bạn bè và các sở thích cá nhân cũng giúp ổn định tinh thần và giảm căng thẳng hiệu quả - bác sĩ Trường thông tin thêm.

Sức khỏe tinh thần cũng quan trọng không kém sức khỏe thể chất. Từ bỏ thuốc lá không chỉ là loại bỏ một thói quen có hại, mà còn là bước quan trọng để hướng tới cuộc sống lành mạnh, cân bằng và chất lượng hơn.