Để trẻ phát triển toàn diện, rất cần sự đồng hành của gia đình, nhà trường và toàn xã hội. 

Những ngày đưa con đến khám định kỳ tại Trạm Y tế xã Thới Bình, chị Nguyễn Thị H., mẹ của bé trai 2 tuổi, chia sẻ trước đây gia đình chỉ quan tâm con có tăng cân hay không. Thấy con ăn được, mập mạp là mừng. Sau này được cán bộ y tế tư vấn mới biết ngoài ăn uống còn phải thường xuyên nói chuyện, đọc sách, chơi cùng con để bé phát triển trí não và ngôn ngữ.

Theo Quỹ Nhi đồng Liên Hợp Quốc (UNICEF), hơn 80% sự phát triển não bộ diễn ra trong 3 năm đầu đời. Đây là khoảng thời gian não bộ hình thành hàng triệu kết nối thần kinh mỗi giây, tạo nền tảng cho khả năng học tập, giao tiếp và thích nghi của trẻ sau này. Trong khi đó, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo đầu tư cho phát triển trẻ thơ toàn diện là một trong những giải pháp mang lại hiệu quả cao nhất nhằm cải thiện sức khỏe, giáo dục và năng suất lao động của một quốc gia trong tương lai.

Bác sĩ Hứa Thành Xây, Giám đốc Trạm Y tế xã Thới Bình cho biết nhiều phụ huynh hiện vẫn đồng nhất phát triển của trẻ với cân nặng: Dinh dưỡng rất quan trọng nhưng không phải là yếu tố duy nhất. Một đứa trẻ phát triển tốt cần được nuôi dưỡng bằng bữa ăn hợp lý, được tiêm chủng đầy đủ, ngủ đủ giấc, được vui chơi, trò chuyện và nhận được tình yêu thương từ gia đình. Khi các yếu tố này kết hợp hài hòa, trẻ mới có điều kiện phát triển toàn diện.

Theo Hướng dẫn chuyên môn về chăm sóc phát triển trẻ toàn diện trong 5 năm đầu đời do Bộ Y tế ban hành năm 2023, sự phát triển của trẻ được đánh giá trên 5 lĩnh vực gồm: Nhận thức, ngôn ngữ, vận động, cảm xúc - xã hội và kỹ năng thích ứng. Những lĩnh vực này phát triển song song và tác động qua lại lẫn nhau.

Một đứa trẻ biết quan sát, tò mò khám phá, giao tiếp tự tin, biết chia sẻ cảm xúc, chạy nhảy linh hoạt và tự phục vụ bản thân sẽ có nhiều lợi thế khi bước vào môi trường học tập cũng như trong cuộc sống sau này.

Nhiều nghiên cứu cũng cho thấy, trẻ được cha mẹ thường xuyên đọc sách, trò chuyện, hát ru hoặc cùng chơi các trò chơi đơn giản sẽ phát triển ngôn ngữ và khả năng nhận thức tốt hơn. Trong khi đó, việc để trẻ tiếp xúc quá nhiều với điện thoại, máy tính bảng hoặc tivi lại làm giảm cơ hội giao tiếp trực tiếp, ảnh hưởng đến khả năng phát triển ngôn ngữ và kỹ năng xã hội.

Theo bác sĩ Hứa Thành Xây, việc chăm sóc trẻ không nhất thiết phải bằng những phương pháp cầu kỳ. Mỗi ngày chỉ cần dành khoảng 20-30 phút chơi cùng con, đọc một câu chuyện, khuyến khích trẻ vận động hoặc để trẻ cùng tham gia những việc nhỏ trong gia đình cũng đã góp phần kích thích não bộ và phát triển kỹ năng rất hiệu quả.

Ở nhiều vùng nông thôn Cà Mau, điều kiện kinh tế còn hạn chế nhưng trẻ vẫn có cơ hội phát triển tốt nếu được chăm sóc đúng cách. Một bữa cơm đủ chất, giấc ngủ đúng giờ, những buổi chiều theo cha mẹ ra vườn, quan sát cây cối, bắt cá dưới vuông, nghe ông bà kể chuyện... đều là những trải nghiệm quý giá giúp trẻ phát triển tư duy, khả năng quan sát và kỹ năng giao tiếp.

Theo ngành y tế, trong những năm gần đây, các chương trình chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em tại Cà Mau không chỉ tập trung cải thiện dinh dưỡng mà còn tăng cường tư vấn về chăm sóc phát triển trẻ toàn diện, hướng dẫn cha mẹ tương tác sớm với con ngay từ khi mang thai và sau sinh. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm giúp trẻ có khởi đầu tốt nhất trong cuộc sống.

Phát triển toàn diện ở trẻ không phải là câu chuyện của riêng ngành y tế mà cần sự đồng hành của gia đình, nhà trường và toàn xã hội. Mỗi bữa ăn đủ dinh dưỡng, mỗi lời động viên, mỗi cái ôm, mỗi lần cha mẹ kiên nhẫn lắng nghe con đều góp phần xây dựng nền tảng cho một thế hệ khỏe mạnh, tự tin và hạnh phúc. Đầu tư cho trẻ trong những năm đầu đời chính là đầu tư cho tương lai của mỗi gia đình và của cả cộng đồng, bác sĩ Xây thông tin thêm.

5 yếu tố giúp trẻ phát triển toàn diện

• Nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu, ăn bổ sung đúng thời điểm và đủ chất.

• Tiêm chủng đầy đủ, theo dõi tăng trưởng định kỳ.

• Dành thời gian mỗi ngày trò chuyện, đọc sách và chơi cùng trẻ.

• Hạn chế cho trẻ dưới 2 tuổi tiếp xúc với màn hình điện tử; kiểm soát thời gian sử dụng ở trẻ lớn hơn.

• Tạo môi trường an toàn, yêu thương để trẻ được khám phá, vận động và học hỏi.