Các bệnh lý tim mạch như tăng huyết áp, xơ vữa động mạch, bệnh mạch vành, suy tim, rối loạn nhịp tim cùng các rối loạn chuyển hóa như đái tháo đường, béo phì, rối loạn lipid máu... đang là những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong trên toàn thế giới và tại Việt Nam. Bệnh nguy hiểm bởi nhiều trường hợp diễn tiến âm thầm, ít có triệu chứng cảnh báo trong giai đoạn đầu và có thể để lại những hậu quả nghiêm trọng khi phát hiện muộn.

Trái tim có nhiệm vụ co bóp liên tục, tạo áp lực dòng máu trong động mạch để đưa oxy và các chất dinh dưỡng đến nuôi dưỡng các mô, tế bào trong cơ thể. Đây là một nhiệm vụ nặng nề và không ngơi nghỉ suốt cuộc đời. Tuy nhiên, sức khỏe tim mạch đôi khi chưa được quan tâm đúng mức, nhiều người chỉ đi khám khi đã xuất hiện triệu chứng hoặc biến cố. Bệnh tim mạch hiện là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong trên thế giới. Tại Việt Nam, mỗi năm có khoảng 200.000 người tử vong do bệnh tim mạch, chiếm khoảng 33% tổng số ca tử vong. Đáng lo ngại, bệnh tim mạch ngày càng có xu hướng xuất hiện ở người trẻ, trong đó có những trường hợp nhồi máu cơ tim, đột quỵ xảy ra khi tuổi đời còn rất trẻ. Vì vậy, mỗi người cần học cách lắng nghe cơ thể và không chủ quan trước bất kỳ dấu hiệu bất thường nào.

Chủ động khám sức khỏe định kỳ hằng năm, ngay cả khi còn trẻ và chưa có biểu hiện bệnh, là một trong những cách quan trọng để phát hiện sớm các yếu tố nguy cơ tim mạch. Được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước trong công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân, các địa phương trên địa bàn tỉnh Cà Mau đang triển khai chiến dịch khám sức khỏe toàn dân miễn phí, tạo điều kiện để người dân dễ dàng tiếp cận các dịch vụ y tế, phát hiện sớm, điều trị và quản lý bệnh tật. Người dân nên duy trì thói quen khám sức khỏe định kỳ ít nhất một lần mỗi năm.

Nội dung khám sức khỏe có thể bao gồm khám thể lực với các chỉ số chiều cao, cân nặng, chỉ số BMI, mạch và huyết áp; khám lâm sàng các chuyên khoa như tim mạch, hô hấp, tiêu hóa, thận - tiết niệu - sinh dục, nội tiết, cơ - xương - khớp, thần kinh, tâm thần, ngoại khoa, da liễu, sản phụ khoa, mắt, tai - mũi - họng, răng - hàm - mặt. Các xét nghiệm cận lâm sàng được thực hiện theo chỉ định chuyên môn, có thể gồm công thức máu, đường máu, chức năng gan, chức năng thận, xét nghiệm nước tiểu, siêu âm, chụp X-quang tim phổi... Ngoài danh mục cơ bản, các xét nghiệm chuyên sâu khác được thực hiện tùy theo tình trạng sức khỏe, chỉ định của bác sĩ hoặc nhu cầu của người dân.

Kết quả khám sức khỏe được cơ sở y tế cập nhật lên nền tảng Quản lý sức khỏe cộng đồng và đồng bộ với ứng dụng Công dân số của tỉnh, giúp người dân thuận tiện tra cứu, theo dõi tình trạng sức khỏe. Khi có hướng dẫn của Bộ Y tế, kết quả khám sức khỏe còn được tích hợp trên Sổ sức khỏe điện tử thông qua ứng dụng VNeID.

Mỗi người cần biết rõ tình trạng sức khỏe và các yếu tố nguy cơ tim mạch của bản thân. Đối với người mắc bệnh tim mạch, cần tuân thủ lịch tái khám và điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ. Việc tái khám không chỉ giúp đánh giá hiệu quả của phác đồ điều trị mà còn giúp phát hiện sớm những thay đổi của bệnh, kịp thời điều chỉnh phương pháp điều trị khi cần thiết, qua đó tối ưu hóa việc quản lý bệnh và phòng ngừa các biến cố nguy hiểm có thể xảy ra âm thầm.

Mỗi người cũng cần lưu ý những dấu hiệu cảnh báo bất thường của cơ thể. Khi thường xuyên hồi hộp, đánh trống ngực, cảm giác nặng ngực, đau thắt ngực, đặc biệt là đau xuất hiện đột ngột, tái diễn nhiều lần hoặc kèm theo tay chân lạnh, chóng mặt, ngất; khi khó thở đột ngột, dữ dội hoặc tăng dần; hoặc khi huyết áp tăng rất cao, tụt bất thường, tim đập nhanh, chậm hoặc rối loạn nhịp kèm các triệu chứng bất thường, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được khám và xử trí kịp thời.

Bên cạnh đó, mỗi người nên chủ động kiểm tra huyết áp thường xuyên. Tần suất đo huyết áp tùy thuộc vào tuổi, tình trạng sức khỏe và các yếu tố nguy cơ của từng người. Người đã được chẩn đoán tăng huyết áp cần theo dõi huyết áp theo hướng dẫn của bác sĩ. Các chỉ số như đường huyết, lipid máu và chức năng thận cũng cần được kiểm tra định kỳ phù hợp với tình trạng sức khỏe và nguy cơ bệnh lý của mỗi người.

Bệnh tim mạch ngày càng có xu hướng trẻ hóa. Các trường hợp nhồi máu cơ tim, đột quỵ ở người trẻ, thậm chí dưới 40 tuổi và có trường hợp ở độ tuổi rất trẻ, có liên quan đến nhiều yếu tố như lối sống, sinh hoạt, chế độ ăn uống và các rối loạn chuyển hóa. Những yếu tố nguy cơ thường gặp là thừa cân, béo phì, lối sống tĩnh tại, ít vận động, thường xuyên thức khuya, ăn khuya; áp lực trong cuộc sống, căng thẳng kéo dài và dành quá nhiều thời gian cho điện thoại, máy tính, các thiết bị công nghệ. Bên cạnh đó, rối loạn lipid máu, trong đó có tăng cholesterol máu có tính gia đình và tăng lipoprotein(a), cũng là những yếu tố có thể làm gia tăng nguy cơ xơ vữa động mạch sớm.

Để có một trái tim khỏe mạnh, mỗi người cần bắt đầu từ những thay đổi trong chính lối sống hằng ngày. Chế độ ăn nên được xây dựng theo hướng lành mạnh, ăn uống điều độ, khẩu phần vừa đủ nhu cầu năng lượng, tăng cường rau xanh, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt; hạn chế thịt đỏ, thực phẩm chế biến sẵn, thức ăn nhanh và các thực phẩm chứa nhiều muối, đường, chất béo bão hòa. Hạn chế nước ngọt có đường, nước tăng lực và kiểm soát lượng muối trong khẩu phần ăn. Người trưởng thành nên tiêu thụ dưới 5 g muối mỗi ngày.

Không hút thuốc lá và tránh xa khói thuốc cũng là biện pháp quan trọng để giảm nguy cơ bệnh tim mạch và đột quỵ. Hút thuốc lá là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng của các bệnh tim mạch. Việc từ bỏ thuốc lá mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe và giúp giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch.

Rượu, bia cũng cần được hạn chế. Sử dụng rượu, bia có thể làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh, trong đó có bệnh tim mạch. Vì vậy, hạn chế hoặc tốt nhất là không sử dụng rượu, bia là lựa chọn có lợi cho sức khỏe.

Căng thẳng kéo dài cũng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe tim mạch. Mỗi người nên duy trì thời gian nghỉ ngơi hợp lý, ngủ đủ giấc, giữ tinh thần thoải mái và lựa chọn những hoạt động thư giãn phù hợp như đi bộ, thiền, yoga, nghe nhạc hoặc trò chuyện với người thân. Hạn chế lo âu, căng thẳng quá mức và duy trì đời sống tinh thần tích cực cũng là một phần quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe trái tim.

Duy trì vận động thể lực phù hợp cũng giúp kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch. Người trưởng thành nên hướng tới ít nhất 150 phút hoạt động thể lực cường độ vừa mỗi tuần nếu không có chống chỉ định. Việc tập luyện cần phù hợp với tuổi, thể trạng và tình trạng sức khỏe của từng người. Đối với người đang mắc bệnh tim mạch hoặc có bệnh lý cấp tính, cần tham khảo ý kiến bác sĩ để lựa chọn loại hình và cường độ vận động phù hợp; không nên tự ý vận động gắng sức khi đang có triệu chứng bất thường.

Khám sức khỏe định kỳ ít nhất một lần mỗi năm là một trong những biện pháp quan trọng giúp phát hiện sớm bệnh tim mạch và các yếu tố nguy cơ để có hướng theo dõi, điều trị phù hợp. Bảo vệ trái tim không phải là việc chỉ thực hiện khi đã mắc bệnh mà cần bắt đầu từ khi cơ thể còn khỏe mạnh.

Hưởng ứng Ngày Tim mạch Thế giới 29/9, mỗi người hãy chủ động kiểm soát huyết áp, duy trì lối sống lành mạnh, khám sức khỏe định kỳ và lắng nghe những thay đổi của cơ thể. Chủ động phòng bệnh, phát hiện sớm và quản lý tốt các yếu tố nguy cơ chính là cách thiết thực để bảo vệ trái tim và sức khỏe của chính mình./.