Trong khi nhiều bệnh truyền nhiễm vẫn còn tiềm ẩn nguy cơ, bệnh lao vẫn là một vấn đề đáng lo ngại tại Việt Nam - quốc gia nằm trong nhóm 30 nước có gánh nặng lao và lao kháng thuốc cao nhất thế giới. Điều đáng nói là không ít trường hợp chỉ được phát hiện khi bệnh đã tiến triển, bắt nguồn từ sự chủ quan với những dấu hiệu rất quen thuộc như ho kéo dài.
Cán bộ y tế thực hiện đo chức năng hô hấp cho người dân trong sàng lọc bệnh lao
Thực tế cho thấy, phát hiện sớm là “chìa khóa” để kiểm soát bệnh lao. Những năm gần đây, nhiều cơ sở y tế đã được đầu tư trang thiết bị hiện đại, giúp rút ngắn đáng kể thời gian chẩn đoán. Các kỹ thuật sinh học phân tử như GeneXpert hay Truenat có thể phát hiện vi khuẩn lao và tình trạng kháng thuốc chỉ trong vài giờ, nhanh hơn rất nhiều so với trước đây. Bên cạnh đó, những phương pháp quen thuộc như chụp X-quang phổi, xét nghiệm đờm hay nuôi cấy vi khuẩn vẫn giữ vai trò quan trọng trong việc khẳng định bệnh. Nhờ vậy, không ít trường hợp đã được phát hiện ngay từ giai đoạn sớm, thậm chí khi chưa có biểu hiện rõ ràng, góp phần hạn chế nguy cơ lây lan ra cộng đồng.
Tuy nhiên, nhiều người bệnh vẫn đến khám khá muộn, phần vì nhầm lẫn triệu chứng, phần vì tâm lý chủ quan. Theo Bác sĩ Trần Quang Dũng, Phó Giám đốc Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Cà Mau: “Triệu chứng bệnh lao rất đa dạng, không phải lúc nào cũng rầm rộ. Có những người thể trạng hoàn toàn bình thường, không gầy yếu nhưng vẫn mắc lao.”
Chính vì vậy, người dân cần đi khám sớm nếu có dấu hiệu ho kéo dài, dù không kèm theo triệu chứng rõ rệt. Đặc biệt, những người có yếu tố nguy cơ như từng tiếp xúc với nguồn lây, mắc bệnh nền (tiểu đường, COPD) hoặc hút thuốc lá lâu năm càng không nên chủ quan.
Hiện nay, vẫn còn khoảng 40% ca lao trong cộng đồng chưa được phát hiện kịp thời, trở thành nguồn lây âm thầm. Nếu không điều trị, một nửa số người mắc có thể tử vong trong vòng 5 năm đầu. Đáng lo hơn, người bệnh chưa được phát hiện vẫn có thể phát tán vi khuẩn qua các hoạt động rất bình thường như ho, hắt hơi hay thậm chí là nói chuyện, nhất là trong không gian kín, ít thông thoáng.
Rào cản lớn trong phòng, chống lao hiện nay không hẳn là thiếu phương tiện điều trị mà nằm ở nhận thức của người dân. Không ít người vẫn xem nhẹ tình trạng ho kéo dài trên 2 tuần, nghĩ đơn giản là cảm cúm hoặc viêm họng thông thường, trong khi đây lại là dấu hiệu sớm và quan trọng của lao phổi. Ngoài ra, các biểu hiện như sốt nhẹ về chiều, sụt cân, mệt mỏi, đổ mồ hôi ban đêm cũng cần được lưu ý. Ở trẻ em, bệnh có thể âm thầm hơn, chỉ biểu hiện qua việc chậm tăng cân, ít vận động hoặc khò khè kéo dài.
Thực tế tại các cơ sở điều trị cho thấy, có những trường hợp phát hiện mắc lao hoàn toàn tình cờ khi đi khám sức khỏe định kỳ, trước đó không hề nghĩ mình có nguy cơ. Điều này cho thấy bệnh lao không “chọn người” như nhiều người vẫn lầm tưởng.
Bệnh lao hoàn toàn có thể chữa khỏi nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng phác đồ. Tuy nhiên, để kiểm soát hiệu quả trong cộng đồng, không thể chỉ dựa vào ngành y tế mà cần sự chung tay của mỗi người. Chủ động đi khám ngay từ những dấu hiệu nhỏ như một cơn ho kéo dài không chỉ là cách bảo vệ bản thân mà còn góp phần ngăn chặn sự lây lan trong cộng đồng. Đây là một hành trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì từ cả hệ thống và từng cá nhân.