Trong khi nhiều người chỉ đi khám bệnh lao khi xuất hiện triệu chứng rõ rệt, ngành y tế đang đẩy mạnh tầm soát chủ động ở các nhóm nguy cơ cao nhằm phát hiện sớm bệnh lao và lao tiềm ẩn, góp phần cắt đứt nguồn lây ngay từ cộng đồng.
Kỹ thuật viên thực hiện lấy mẫu máu xét nghiệm cho bệnh nhân đến khám sàng lọc bệnh lao, hen phế quản tại Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Cà Mau
Theo các chuyên gia y tế, bất kỳ ai cũng có thể mắc lao, tuy nhiên, một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao hơn do thường xuyên tiếp xúc với nguồn lây hoặc có sức đề kháng suy giảm. Nhóm được ưu tiên hàng đầu là những người sống cùng nhà hoặc thường xuyên tiếp xúc gần với bệnh nhân lao phổi.
Bên cạnh đó, người nhiễm HIV, bệnh nhân đái tháo đường, người mắc các bệnh lý làm suy giảm miễn dịch, người đang điều trị ung thư hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài cũng là những đối tượng cần được theo dõi và tầm soát thường xuyên. Trẻ em suy dinh dưỡng, người cao tuổi, người mắc bệnh phổi mạn tính, suy thận mạn hay người nghiện thuốc lá, rượu bia cũng thuộc nhóm nguy cơ cao. Đặc biệt, nhân viên y tế là lực lượng có nguy cơ phơi nhiễm vì thường xuyên tiếp xúc trong quá trình khám và điều trị người bệnh lao.
Bác sĩ CKI Lê Văn Phía, Phó Giám đốc Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Cà Mau, cho biết, những người làm việc trong môi trường nhiều khói bụi như công nhân khai thác than, dệt may, sản xuất công nghiệp cũng có nguy cơ mắc lao cao hơn do hệ hô hấp thường xuyên bị tác động. Vì vậy, việc sử dụng phương tiện bảo hộ lao động, đặc biệt là khẩu trang, cùng với các đợt khám sức khỏe định kỳ đóng vai trò rất quan trọng trong công tác phòng bệnh.
Hiện nay, việc tầm soát bệnh lao còn hướng đến phát hiện lao tiềm ẩn – giai đoạn người nhiễm vi khuẩn lao nhưng chưa xuất hiện triệu chứng. Nếu được phát hiện và điều trị dự phòng kịp thời, nguy cơ tiến triển thành bệnh lao sẽ giảm đáng kể.
Quy trình tầm soát thường bắt đầu bằng việc đánh giá các triệu chứng nghi ngờ như ho kéo dài trên 2 tuần, sốt nhẹ về chiều, sụt cân, mệt mỏi hoặc đổ mồ hôi ban đêm. Người có dấu hiệu nghi ngờ sẽ được chụp X-quang phổi và thực hiện các xét nghiệm chuyên sâu như Xpert MTB/RIF, Truenat hoặc các phương pháp xét nghiệm khác để xác định bệnh. Đối với lao tiềm ẩn, các xét nghiệm như Mantoux hoặc IGRA được áp dụng nhằm phát hiện người đã nhiễm vi khuẩn lao nhưng chưa phát bệnh.
Theo Bác sĩ CKI Lê Văn Phía, số ca lao được phát hiện tại Cà Mau những năm gần đây có xu hướng tăng không phải do bệnh bùng phát mạnh hơn mà chủ yếu nhờ hiệu quả của các chương trình tầm soát chủ động đang được triển khai rộng khắp trên địa bàn tỉnh. Thay vì chờ người bệnh tự đến cơ sở y tế, ngành y tế đã chủ động tìm kiếm người mắc lao trong cộng đồng thông qua các đợt và chiến dịch sàng lọc quy mô lớn.
“Việc phát hiện được nhiều ca bệnh hơn trong giai đoạn hiện nay là tín hiệu tích cực. Khi người bệnh được phát hiện sớm và điều trị kịp thời, nguồn lây sẽ dần được kiểm soát, từ đó số ca mắc mới sẽ giảm trong những năm tới”, Bác sĩ Phía nhận định.
Các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng, bên cạnh công tác tầm soát, truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng vẫn là yếu tố then chốt. Mỗi người dân cần chủ động đi khám khi có dấu hiệu nghi ngờ mắc lao, đồng thời, tham gia các đợt sàng lọc do ngành y tế tổ chức. Phát hiện càng sớm, khả năng điều trị khỏi càng cao, chi phí điều trị càng thấp và nguy cơ lây lan cho người thân, cộng đồng càng được hạn chế.