Bệnh tay chân miệng khá phổ biến ở trẻ nhỏ và hiện nay chưa có vắc xin phòng ngừa. Bệnh lây lan nhanh từ người sang người qua đường tiêu hóa và hô hấp, thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, qua tiếp xúc với nước bọt, phân, dịch mụn nước của người bệnh. Bệnh tay chân miệng xảy ra quanh năm, tuy nhiên có xu hướng bùng phát, lây lan thành dịch vào khoảng từ tháng 2 đến tháng 4 (ngay sau tết Nguyên đán) và tháng 9 đến tháng 12 (thời điểm các em nhập học). Bệnh tay chân miệng lành tính và điều trị khỏi bệnh hoàn toàn, có thể theo dõi điều trị tại nhà, tuy nhiên có khoảng 3 – 5% bệnh trở nặng biến chứng nguy hiểm viêm não, viêm màng não, tôn thương cơ tim... Bệnh tay chân miệng chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, cần phải theo dõi chặt chẽ triệu chứng bệnh, nhận biết triệu chứng nặng để đưa trẻ đến bệnh viện kịp thời.

Tác nhân gây bệnh:

Do các vi rút đường tiêu hóa (Entero virus) gây ra, có 2 nhóm vi rút hay gặp nhất là Coxsackie virus A16 và Entero virus 71 (EV71) gây bệnh.

Dấu hiệu nhận biết bệnh sớm:

Sốt, tổn thương trên da dạng dát, phỏng nước; vị trí thường gặp ở miệng, họng, lòng bàn tay bàn chân, gối và mông trẻ

Trẻ đau ở miệng, ở vị trí nốt phỏng nước, kích thích, quấy khóc, ăn uống khó bỏ ăn do đau

Theo dõi bệnh tay chân miệng trở nặng:

- Bệnh tay chân miệng thường kéo dài từ 7 đến 10 ngày và tự khỏi nếu được chăm sóc đúng cách và không có dấu hiệu trở nặng. Tính từ ngày trẻ có sốt, nổi dát trên da, vẫn có thể dùng thuốc hạ sốt và chăm sóc tại nhà; dấu hiệu trở nặng đầu tiên cần đặc biệt lưu ý là trên da, niêm mạc nổi bóng nước, phỏng nước khi đó cần đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế thăm khám điều trị và theo dõi chặt chẽ.

- Dấu hiệu chuyển nặng thứ 2 dễ bỏ sót là trẻ sốt cao hoặc sốt liên tục trên 24g mặc dù dùng thuốc hạ sốt xong vẫn sốt trở lại; đôi khi trẻ vẫn chơi, tỉnh táo giữa những đợt sốt… là dấu hiệu nặng ban đầu, có khả năng biến chứng

- Dấu hiệu chuyển nặng thứ 3: Nôn ói nhiều

- Dấu hiệu chuyển nặng thứ 4: triệu chứng giựt mình, chới với. Đôi khi trẻ vẫn bình thường, nhưng lúc đang ngủ hay chuẩn bị ngủ trẻ có biểu hiện giật mình, chới với, co gồng cơ… mặc dù có hay không có sốt, là dấu hiệu nặng cần chuyển ngay đến bệnh viện.

- Dấu hiệu chuyển nặng thứ 5 (quá rõ, quá muộn mà ai cũng có thể nhận ra ngay): trẻ có biểu hiện run cơ, đi loạng choạng hoặc thở không đều, tím lạnh chi…

Phụ huynh và người chăm sóc trẻ cần biết rằng, bệnh tay chân miệng không có dấu hiệu trở nặng nên khám bác sĩ, không cần nằm viện, chỉ chăm sóc tại nhà và theo dõi sát dấu hiệu trở nặng và hỗ trợ điều trị triệu chứng:

- Lở miệng, bỏ ăn: dùng thuốc gel trị dạ dày chấm lên vết loét để hạn chế tiếp xúc và giảm đau

- Hạ sốt: dùng paracetamol, Ibuprofen (ưu tiên dùng Ibuprofen vì vừa hạ sốt vừa giảm đau)

- Cần vệ sinh tổn thương tránh bội nhiễm, mụn nước cũng không cần thiết phải bôi thuốc, không băng kín và không để côn trùng ruồi muỗi bám.

- Dinh dưỡng: là vấn đề rất quan trọng cho trẻ bị bệnh tay chân miệng. Cần cho trẻ ăn thức ăn lỏng, mềm, không nóng không cay, hơi nhạt và ăn nhiều lần từng ít một cân đối dinh dưỡng.

- Cần cách ly cộng đồng 10 ngày để tránh lây lan

Dấu hiệu nhận biết trẻ đã khỏe, khỏi bệnh: hết sốt trên 48g là ổn, duy trì trạng thái ổn định tươi khỏe ăn ngủ bình thường trên 4 ngày liên tục là trẻ đã khỏe lại hoàn toàn, hết bệnh. Tuy nhiên, cần đặc biệt lưu ý kho trẻ sốt trở lại.

Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Cà Mau khuyến cáo các thầy cô, bậc phụ huynh, người dân cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng bệnh như sau:

- Vệ sinh cá nhân: Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng dưới vòi nước chảy nhiều lần trong ngày (cả người lớn và trẻ em), đặc biệt trước khi chế biến thức ăn, trước khi ăn/cho trẻ ăn, trước khi bế ẵm trẻ, sau khi đi vệ sinh, sau khi thay tã và làm vệ sinh cho trẻ.

- Vệ sinh ăn uống: Thức ăn cho trẻ cần đảm bảo đủ chất dinh dưỡng; ăn chín, uống chín; vật dụng ăn uống phải đảm bảo được rửa sạch sẽ trước khi sử dụng (tốt nhất là ngâm tráng nước sôi).

- Sử dụng nước sạch trong sinh hoạt hằng ngày.

- Không nhai mớm thức ăn cho trẻ; không cho trẻ ăn bốc, mút tay, ngậm mút đồ chơi; không cho trẻ dùng chung khăn ăn, khăn tay, vật dụng ăn uống như cốc, bát, đĩa, thìa, đồ chơi chưa được khử trùng; Làm sạch đồ chơi, nơi sinh hoạt.

- Hộ gia đình, nhà trẻ mẫu giáo, các hộ trông trẻ tại nhà cần thường xuyên lau sạch các bề mặt, vật dụng tiếp xúc hằng ngày như đồ chơi, dụng cụ học tập, tay nắm cửa, tay vịn cầu thang, mặt bàn/ghế, sàn nhà bằng xà phòng hoặc các chất tẩy rửa thông thường.

- Thu gom và xử lý chất thải của trẻ: Sử dụng nhà tiêu hợp vệ sinh, phân, chất thải của trẻ phải được thu gom, xử lý và đổ vào nhà tiêu hợp vệ sinh.

- Theo dõi phát hiện sớm: Trẻ em phải được thường xuyên theo dõi sức khỏe để kịp thời phát hiện, tổ chức cách ly, điều trị các trường hợp mắc bệnh, tránh lây bệnh cho các trẻ khác; cách ly, điều trị kịp thời khi phát bệnh: Các nhà trẻ, mẫu giáo, nhóm trẻ tập trung và hộ gia đình có trẻ dưới 6 tuổi cần chủ động theo dõi sức khỏe của trẻ để kịp thời phát hiện và đưa ngay đến các cơ sở y tế để được điều trị kịp thời. Trẻ bị bệnh phải được cách ly ít nhất là 10 ngày kể từ khi khỏi bệnh, không cho trẻ có biểu hiện bệnh đến lớp và chơi với các trẻ khác. Cách ly và đưa ngay trẻ đến các cơ sở y tế để được khám và điều trị.

- Rửa sạch đồ chơi, sàn nhà bằng Cloramin B hoặc nước Javel; cách ly trẻ bệnh trong vòng 10 ngày kể từ ngày khởi bệnh để cắt đứt nguồn lây bệnh./.