Hoạt động khám sàng lọc bệnh không lây và bệnh lao tại phường Tân Thành (Viện Nghiên cứu Y khoa Woolcock phối hợp với Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Cà Mau triển khai)

Theo kết quả điều tra của dự án ACT5, tỷ lệ mắc lao tại tỉnh lên tới 478/100.000 dân, cao gần gấp 3 lần so với mức trung bình toàn quốc (170/100.000 dân). Con số này phản ánh mức độ lưu hành vi khuẩn lao trong cộng đồng là rất lớn, tiềm ẩn nguy cơ lây lan rộng nếu không được kiểm soát hiệu quả. Trong năm 2025, toàn tỉnh đã thực hiện xét nghiệm GeneXpert cho 4.175 trường hợp nghi lao, qua đó phát hiện 31 ca lao kháng thuốc, cho thấy tính chất phức tạp và nguy hiểm của bệnh. 

Trước thực trạng đó, ngành y tế Cà Mau đã chủ động triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, trong đó nổi bật là chiến lược tầm soát chủ động thông qua Dự án ACT5. Thay vì chờ người bệnh đến khám, các lực lượng y tế đã đến tận cộng đồng để phát hiện sớm ca bệnh. Trong năm 2025, chương trình đã tiếp cận 19.169 hộ gia đình với hơn 62.600 người dân, thực hiện trên 30.000 lượt xét nghiệm sàng lọc bằng nhiều phương pháp như TST, Xpert và chụp X-quang. Qua đó, phát hiện 172 trường hợp mắc lao và kịp thời đưa vào điều trị. Đồng thời, phát hiện và chỉ định điều trị lao tiềm ẩn cho 15 trẻ em. 

Bên cạnh công tác phát hiện, hiệu quả điều trị bệnh lao tại Cà Mau cũng ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực. Nhờ sự hỗ trợ từ các dự án tầm soát như ACT5 cùng với việc củng cố hệ thống y tế chuyên khoa đã giúp Cà Mau đạt được những con số ấn tượng trong kết quả điều trị (đánh giá trên lứa thu dung năm 2024): Cụ thể, tỷ lệ lành bệnh chung đạt 95,1%, tăng 3,8% so với năm trước; tỷ lệ tử vong giảm từ 4,3% xuống còn 2,1%; tỷ lệ bỏ trị được kiểm soát ở mức 2,6%. Đáng chú ý, có đến 98,3% bệnh nhân lao được xét nghiệm HIV nhằm quản lý đồng nhiễm, qua đó phát hiện 19 trường hợp dương tính để can thiệp kịp thời. Những kết quả này cho thấy hiệu quả của việc kết hợp giữa phát hiện sớm, chẩn đoán chính xác và quản lý điều trị chặt chẽ. 

Ông Lương Tiến Phong, Cán bộ chương trình đảm bảo an toàn Dự án ACT5, chia sẻ: “Hoạt động khám sàng lọc lao tại cộng đồng do Viện Nghiên cứu Y khoa Woolcock phối hợp với Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Cà Mau triển khai, nhằm phát hiện sớm các trường hợp mắc lao trong cộng đồng và xác định tỷ lệ hiện mắc tại 208 khóm, ấp được lựa chọn trên địa bàn tỉnh; đồng thời lồng ghép sàng lọc một số bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính để đánh giá hiệu quả mô hình kết hợp. Các trường hợp nghi ngờ sau sàng lọc sẽ được chuyển đến Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Cà Mau để khám chuyên sâu, chẩn đoán và điều trị kịp thời, đồng thời được theo dõi, hỗ trợ trong suốt quá trình điều trị nhằm góp phần cắt đứt nguồn lây, hướng tới mục tiêu chấm dứt bệnh lao trong cộng đồng.”

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác phòng, chống lao tại Cà Mau vẫn còn đối mặt với nhiều khó khăn. Tỷ lệ tầm soát lao ở nhóm bệnh nhân HIV còn hạn chế trong khi tình trạng nhiễm HIV có xu hướng gia tăng. Hệ thống y tế cơ sở – lực lượng trực tiếp quản lý và theo dõi điều trị – vẫn còn thiếu hụt về nhân lực và kinh phí. Đặc biệt, đặc thù địa phương với nhiều người nghèo, người tạm trú khiến việc theo dõi điều trị dài hạn gặp nhiều trở ngại, làm gia tăng nguy cơ bỏ trị và kháng thuốc. 

Thực tế cho thấy, các nhóm nguy cơ cao như người tiếp xúc gần với bệnh nhân lao, người nhiễm HIV, người mắc bệnh mạn tính, người cao tuổi và nam giới cần được đặc biệt quan tâm. Việc chủ động tầm soát, nhận biết sớm các triệu chứng như ho kéo dài trên hai tuần, sốt nhẹ về chiều, sụt cân, mệt mỏi… và tuân thủ điều trị đầy đủ có ý nghĩa quyết định trong kiểm soát bệnh. Đồng thời, tăng cường truyền thông, cải thiện dinh dưỡng, giảm kỳ thị và nâng cao vai trò của y tế cơ sở sẽ là những yếu tố then chốt giúp Cà Mau từng bước giảm gánh nặng bệnh lao trong thời gian tới. 

Với những nỗ lực đang được triển khai, cùng sự chung tay của toàn xã hội, công tác phòng, chống lao tại Cà Mau kỳ vọng sẽ đạt được những chuyển biến tích cực hơn nữa, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và hướng tới mục tiêu chấm dứt bệnh lao trong tương lai.