Bác sĩ thăm khám cho bệnh nhân tại Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Bạc Liêu (tỉnh Cà Mau)

Hiện Việt Nam vẫn nằm trong nhóm 30 quốc gia có gánh nặng bệnh lao và lao kháng thuốc cao nhất thế giới. Năm 2023, ước tính cả nước có khoảng 9.900 ca lao kháng thuốc, tăng gần 18% so với năm 2020. Đây là cảnh báo rõ ràng về tình trạng chưa tuân thủ điều trị trong cộng đồng.

Theo các chuyên gia, lao kháng thuốc thường hình thành khi việc điều trị không được duy trì đúng phác đồ. Nhiều người bệnh sau 1–2 tuần dùng thuốc thấy giảm triệu chứng nên chủ quan, tự ý bỏ thuốc hoặc uống không đều. Việc điều trị “đứt quãng” khiến vi khuẩn không bị tiêu diệt hoàn toàn, tạo điều kiện thích nghi và kháng lại thuốc.

BSCKI Lê Thanh Phương – Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Lao và Bệnh phổi Bạc Liêu – cho biết, thuốc điều trị lao cần được sử dụng đúng giờ hằng ngày để duy trì nồng độ ổn định trong cơ thể. Chỉ cần bỏ liều hoặc dùng thuốc thất thường, hiệu quả điều trị sẽ giảm, làm tăng nguy cơ kháng thuốc. Ngoài ra, việc xử trí không đúng khi gặp tác dụng phụ hoặc gián đoạn phác đồ cũng góp phần dẫn đến thất bại điều trị. Thậm chí, một số người chưa từng điều trị lao vẫn có thể mắc lao kháng thuốc do lây nhiễm từ cộng đồng.

Hậu quả của lao kháng thuốc rất nghiêm trọng. Nếu không được điều trị đúng, khoảng một nửa số ca bệnh có thể tử vong trong vòng 5 năm. Người bệnh đồng thời là nguồn lây nguy hiểm, làm gia tăng sự lan truyền vi khuẩn kháng thuốc.

So với lao thông thường, thời gian điều trị lao kháng thuốc kéo dài hơn nhiều, từ 9–11 tháng với phác đồ ngắn hạn đến 18–20 tháng với phác đồ dài hạn. Người bệnh phải sử dụng thuốc hàng hai có độc tính cao hơn, dễ gây các tác dụng phụ như tổn thương thận, suy giảm thính lực, thị lực và rối loạn nội tiết. Nếu tiếp tục điều trị không đúng, bệnh có thể tiến triển thành lao siêu kháng thuốc với khả năng chữa khỏi rất thấp, chi phí điều trị cao, tạo gánh nặng lớn cho gia đình và xã hội.

Để hạn chế tình trạng này, các bác sĩ khuyến cáo người bệnh cần tuân thủ nghiêm phác đồ điều trị ngay từ đầu: uống thuốc đúng liều, đúng giờ và không tự ý ngưng thuốc. Gia đình đóng vai trò quan trọng trong việc nhắc nhở, hỗ trợ dinh dưỡng và động viên tinh thần.

Bên cạnh đó, việc phát hiện sớm lao kháng thuốc bằng các kỹ thuật hiện đại như Xpert, LPA giúp điều chỉnh phác đồ kịp thời, nâng cao hiệu quả điều trị. Mỗi người cũng cần chủ động phòng bệnh bằng cách giữ môi trường sống thông thoáng, đeo khẩu trang khi cần thiết và thực hiện đúng quy tắc khi ho, khạc.

Điều trị lao không chỉ là trách nhiệm của ngành y tế mà còn đòi hỏi sự kiên trì của người bệnh và sự đồng hành của gia đình. Tuân thủ điều trị ngay từ đầu chính là chìa khóa để ngăn chặn vòng xoáy nguy hiểm của lao kháng thuốc.