Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm rất hay gặp ở nước ta, bệnh xảy ra rải rác quanh năm, thường cao điểm ca bệnh tăng nhanh tập trung vào tháng 6 – 11 (mùa mưa nhiều, độ ẩm cao, muỗi sinh sản mạnh). Bệnh do siêu vi trùng Dengue gây ra, lây lan thông qua loại muỗi vằn (Aedes Aegypti) hút máu từ người mắc bệnh truyền vi rút sang người lành khi muỗi đốt.

Bệnh sốt xuất huyết chưa có thuốc điều trị đặc hiệu nên không được chủ quan mà cần phải có biện pháp phòng ngừa, theo dõi và chẩn đoán sớm để có cách điều trị kịp thời. Có 4 type vi rút gây bệnh sốt xuất huyết DEN1, DEN2, DEN3, DEN4, nên một người có thể vừa mắc bệnh do chủng vi rút này, ngay sau khi khỏi bệnh vẫn có thể bị bệnh sốt xuất huyết trở lại do chủng vi rút khác, bị nhiễm chủng vi rút lần sau có thể biểu hiện triệu chứng nặng hơn, ở người già và trẻ em bị sốt xuất huyết cũng sẽ biểu hiện nặng hơn và nguy cơ biến chứng cao. Nhiễm vi rút chủng DEN2 cũng có nguy cơ diễn biến nặng hơn so với nhiễm các chủng vi rút DEN1, DEN3, DEN4.

Bệnh sốt xuất huyết diễn tiến qua 3 giai đoạn:

- Giai đoạn sốt: sốt cao, liên tục trong 3 ngày đầu của bệnh. Uống thuốc hạ sốt chỉ hạ sốt được một thời gian ngắn và ngay lập tức sốt trở lại. Người bệnh nhức đầu, khô môi miệng, khát nước, mệt mỏi, dấu hiệu nhiễm trùng.

- Giai đoạn nguy hiểm: có dấu hiệu xuất huyết dưới da niêm biểu hiện sớm nhất, xuất huyết nội tạng nguy hiểm. Bệnh nhân có thể hết sốt nhưng bệnh vẫn âm thầm nặng lên chứ chưa hề thuyên giảm. Biểu hiện độ nặng của sốt và xuất huyết dưới da không phản ánh mức độ nặng của bệnh. Bệnh dễ gây nhầm lẫn đánh giá sai mức độ nặng và nguy kịch vì xuất huyết não, xuất huyết nội tạng, xuất huyết cơ, tràn dịch đa màng trong ổ bụng, shock trụy tim mạch…

- Giai đoạn hồi phục: Ngày thứ 5 của bệnh bước vào giai đoạn hồi phục, bệnh lui dần và trở về bình thường.

Phân biệt bệnh sốt xuất huyết (do nhiễm siêu vi sốt xuất huyết) và bệnh sốt phát ban do nhiễm các siêu vi khác:

- Bệnh nhân đều có biểu hiện của nhiễm siêu vi, sốt cao đột ngột và có dấu hiệu nhiễm trùng nhiễm độc, môi khô, khát nước, mệt mỏi, nhức đầu, đau nhức cơ…

- Khác biệt ở thời điểm xuất huyết, biểu hiện của xuất huyết dưới da niêm và khác biệt với hồng ban. Sốt xuất huyết cần để ý dưới da niêm có dấu hiệu xuất huyết rất sớm từ ngày thứ 2 của bệnh, ấn căng mặt da sẽ không biến mất nốt xuất huyết. Sốt phát ban do nhiễm các siêu vi khác phát ban muộn hơn và khi ấn căng mặt da sẽ biến mất.

- Nguy hiểm nhất ở sốt xuất huyết là do tiểu cầu máu giảm trầm trọng gây xuất huyết nội tạng, xuất huyết não và thoát huyết tương vào các khoang trong cơ thể, gây cô đặc máu trong lòng mạch, trụy tim mạch. Biểu hiện nặng thường xảy ra vào ngày thứ 3, thứ 4 của bệnh (ngày thứ 1 tính từ ngày sốt đầu tiên). Nhiễm siêu vi khác không có biểu hiện này, tuy nhiên cũng có khả năng biến chứng nặng gây bội nhiễm.

Điều trị:

- Thông thường không biến chứng, đã được bác sĩ khám tại cơ sở y tế: cho về ở nhà, nghỉ ngơi uống thuốc hạ sốt, dùng khăn ẩm ấm (bằng nhiệt độ môi trường) chèn vào nách, bẹn hạ sốt; mặc áo thoáng, uống đủ nước, bổ sung điện giải, vitamin, ăn thức ăn mềm dễ tiêu, tránh ăn thức ăn có màu đỏ (củ dền, thanh long đỏ…) dễ gây nhầm lẫn xuất huyết khó theo dõi diễn tiến bệnh. Không kiêng tắm, nhưng cần tắm nhanh, cần giữ ấm cơ thể. Vì giảm tiểu cầu dễ xuất huyết, nên cần phải hạn chế đánh răng, cạo râu (ở nam), đi đứng cẩn thận không để té ngã (xuất huyết trong cơ)

- Khi có dấu hiệu cảnh báo cần nhập viện ngay: Đau bụng, đau vùng gan, mệt khó thở, xét nghiệm tiểu cầu <50.000/mm3 máu

Phòng ngừa:

Bệnh hiện nay đã có vắc xin phòng ngừa (nhưng đang trong giai đoạn thử nghiệm đáp ứng miễn dịch, và đáp ứng chưa đầy đủ do chưa đủ kháng nguyên 4 type gây bệnh). Phòng ngừa bệnh sốt xuất huyết bằng các biện pháp dân gian diệt muỗi, diệt lăng quăng, vệ sinh môi trường rất hiệu quả và cắt đứt được nguồn lây bệnh:

- Kiểm tra, phát hiện và diệt lăng quăng trong các dụng cụ chứa nước sinh hoạt bằng cách thường xuyên xúc rửa, đậy nắp kín các vật dụng chứa nước, thả cá để tiêu diệt lăng quăng. Vệ sinh môi trường quanh nhà, không để rác thải, nước ứ đọng… Loại bỏ các vật liệu phế thải, hốc nước tự nhiên, lật úp các vật dụng có thể chứa nước không sử dụng, để không cho muỗi đẻ trứng. Đảm bảo vệ sinh môi trường xung quanh bằng cách khơi thông cống rãnh, lấp các vũng nước tù, nước đọng, xử lý rác và chất thải đúng cách và đúng nơi quy định để loại bỏ môi trường phát triển của muỗi, lăng quăng … nếu có ngập lụt, nguyên tắc nước rút đến đâu làm vệ sinh đến đó, thu gom, xử lý và chôn xác súc vật theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

- Thường xuyên thay nước ở các lọ hoa, thả muối hoặc hóa chất diệt bọ gậy vào bát nước kê chân chạn, bể cảnh, hòn non bộ, khay nước thải tủ lạnh, máy lạnh...

- Dọn dẹp vệ sinh nhà cửa, phơi khô quần áo, không treo, mắc quần áo ẩm ướt vào một chỗ để làm nơi trú ẩn cho muỗi.

- Phòng ngừa muỗi và các côn trùng gây hại đốt: ngủ mùng phòng muỗi đốt ngay cả ban ngày, mặc quần áo dài tay, dùng bình xịt muỗi, hương muỗi, kem xua muỗi, vợt điện muỗi, không để trẻ chơi ở vùng tối ẩm thấp nơi muỗi trú ngụ.. để diệt muỗi và phòng muỗi đốt.

- Tích cực phối hợp với ngành Y tế trong các chiến dịch diệt bọ gậy/lăng quăng và các đợt phun hóa chất phòng, chống dịch; thực hiện các khuyến cáo của ngành Y tế hằng ngày, liên tục và đồng loạt trong cộng đồng dân cư.

- khi bị sốt đến ngay cơ sở y tế để được khám và tư vấn điều trị. không tự ý điều trị tại nhà.

Tích cực phòng chống sốt xuất huyết dengue là trách nhiệm của mỗi người dân, ngành y tế Cà Mau kêu gọi mỗi người hãy chủ động phòng chống dịch bệnh sốt xuất huyết ngay từ bây giờ bằng những biện pháp đơn giản và hiệu quả dựa vào cộng đồng./.