Tỉnh Cà Mau với ba mặt giáp biển, sở hữu đường bờ biển dài và hệ thống sông ngòi chằng chịt, là đầu mối giao thương thủy sản sầm uất bậc nhất vùng ĐỒng bằng sông Cửu Long. Kinh tế biển phát triển mạnh mẽ kéo theo sự hình thành của một bộ phận dân cư đặc thù: ngư dân đánh bắt xa bờ và lao động di biến động tại các cửa biển, cảng cá. Tuy nhiên, dưới góc nhìn dịch tễ học, đây lại là nhóm đối tượng chịu nhiều tổn thương và đang tồn tại một "khoảng trống" lớn trong việc tiếp cận các dịch vụ dự phòng HIV, đặc biệt là PrEP (Dự phòng trước phơi nhiễm).

Đặc thù đời sống của ngư dân vùng biển là những chuyến hải trình dằng dặc, kéo dài từ vài tuần đến vài tháng trời biệt lập trên sóng nước. Sống xa gia đình, thiếu thốn các hoạt động giải trí lành mạnh, một bộ phận ngư dân và lao động di cư sau khi tàu cập bờ thường có tâm lý "xả stress" bằng rượu bia và tìm đến các dịch vụ vui chơi, giải trí không an toàn. Hành vi quan hệ tình dục không sử dụng bao cao su với nhiều bạn tình, hoặc tình trạng sử dụng chất kích thích chung đụng tại các bến bãi khiến nguy cơ lây nhiễm HIV trong nhóm này luôn ở mức báo động. Đáng lo ngại hơn, nhận thức của ngư dân về biện pháp dự phòng hiện đại như PrEP gần như vẫn là một con số không tròn trĩnh.

Việc triển khai PrEP cho nhóm đối tượng này gặp phải những rào cản cơ học rất lớn. Các mô hình cấp phát PrEP hiện nay chủ yếu thiết kế cho người sống cố định ở đất liền, yêu cầu tái khám và xét nghiệm máu định kỳ mỗi 1 đến 3 tháng. Đối với một ngư dân quanh năm lênh đênh trên biển, việc duy trì uống thuốc hằng ngày hay quay về đất liền đúng hẹn để gặp bác sĩ là điều bất khả thi. Khi chuyến đi biển kéo dài, việc đứt gãy liệu trình PrEP là khó tránh khỏi, điều này không những làm mất tác dụng bảo vệ mà còn gia tăng nguy cơ kháng thuốc nếu họ vô tình nhiễm bệnh trong quá trình ngắt quãng.

Nhìn nhận thẳng thắn vào thực trạng này, Khoa Phòng, chống HIV/AIDS thuộc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật (CDC) tỉnh Cà Mau đang nỗ lực tìm kiếm những lối đi riêng để thu hẹp khoảng cách truyền thông. Thay vì chờ đợi người dân tìm đến phòng khám, các chiến dịch truyền thông lưu động đang được đẩy mạnh ngay tại các cửa biển lớn như Sông Đốc, Cái Đôi Vàm, Rạch Gốc vào những ngày tàu thuyền vào bờ tránh bão hoặc bán sản vật.

Để PrEP thực sự bám rễ vào đời sống vùng biển, hệ thống y tế dự phòng địa phương cần những cơ chế linh hoạt hơn. Đó là giải pháp cấp phát thuốc dự phòng dài ngày hơn cho các chuyến biển xa, xây dựng mạng lưới nhân viên y tế thôn bản, các chủ tàu đóng vai trò là những "tuyên truyền viên" ngậm viên thuốc, lồng ghép tài liệu PrEP và bao cao su vào các tủ thuốc cứu thương trên tàu cá. Thu hẹp khoảng trống truyền thông và dịch vụ PrEP cho ngư dân không chỉ là việc bảo vệ sức khỏe cho những người đi biển, mà còn là mắt xích cốt lõi để Cà Mau giữ vững thành quả kiểm soát dịch bệnh, hướng tới mục tiêu chấm dứt dịch AIDS vào năm 2030.