Một mẩu thuốc nhỏ, một vấn đề lớn

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), mỗi năm có khoảng 4.500 tỷ đầu lọc thuốc lá bị thải ra môi trường. Một tỷ lệ đáng kể trong số đó không được thu gom đúng cách mà bị vứt trên đường phố, vỉa hè, công viên, bãi đất trống, cống thoát nước, sông, kênh, rạch và các khu vực ven biển.

 Điều đáng nói là đầu lọc thuốc lá thường tạo cảm giác như một vật liệu giống bông nên nhiều người không nhận ra đây là một dạng rác nhựa. Trên thực tế, phần lớn đầu lọc được làm từ cellulose acetate, một loại vật liệu tổng hợp có nguồn gốc từ cellulose nhưng được xử lý để tạo thành các sợi dùng trong bộ lọc.

 Khi tồn tại ngoài môi trường, đầu lọc có thể bị ánh sáng và độ ẩm làm phân rã thành những mảnh nhỏ hơn, trong đó có vi nhựa. Bên cạnh vật liệu nhựa, đầu lọc sau khi sử dụng còn có thể lưu giữ nicotine, kim loại nặng và nhiều hóa chất khác từ khói thuốc.

 Vì vậy, một đầu lọc bị bỏ lại trên mặt đất không đơn thuần là vấn đề mất mỹ quan. Nó có thể trở thành một nguồn chất thải khó xử lý và có khả năng phát tán các chất ô nhiễm vào môi trường.

 Hành trình của một mẩu thuốc bị vứt bỏ đôi khi bắt đầu rất đơn giản: Một người hút thuốc, dập thuốc rồi tiện tay ném xuống đường. Khi trời mưa, mẩu thuốc có thể bị cuốn theo nước chảy vào cống thoát nước, kênh, rạch hoặc các thủy vực. Tại đây, các chất tồn lưu trong đầu lọc có thể tiếp tục phát tán.

 Đối với những địa phương có hệ thống sông ngòi, kênh rạch và vùng ven biển rộng như Cà Mau, việc hạn chế rác thải từ đầu nguồn càng có ý nghĩa. Không thể khẳng định mọi mẩu thuốc bị vứt trên đường đều sẽ trôi ra biển, nhưng việc ngăn rác phát sinh ngay từ nơi sử dụng vẫn là cách đơn giản và hiệu quả nhất để giảm nguy cơ rác thải đi vào hệ thống nước.

 Đặc biệt, đầu lọc thuốc lá là loại rác rất nhỏ, dễ bị bỏ qua trong quá trình vệ sinh môi trường. Một vài mẩu thuốc có thể không gây chú ý, nhưng hàng trăm, hàng nghìn mẩu thuốc tích tụ theo thời gian sẽ tạo thành một lượng chất thải đáng kể.

 Khoảng 4.500 tỷ đầu lọc thuốc lá bị thải ra môi trường mỗi năm trên toàn cầu

Phần lớn đầu lọc thuốc lá được làm từ cellulose acetate, một loại vật liệu có tính chất nhựa. Đầu lọc có thể phân rã thành vi nhựa và giải phóng một số chất hóa học tồn lưu vào môi trường. Đầu lọc thuốc lá là một trong những dạng rác thải nhựa phổ biến tại nhiều khu vực công cộng và ven biển.

Một trong những nguyên nhân khiến đầu lọc thuốc lá dễ bị bỏ qua là kích thước nhỏ. Người hút thuốc có thể nghĩ rằng một mẩu thuốc không đáng kể, trong khi tác động môi trường lại nằm ở số lượng khổng lồ được thải bỏ mỗi ngày. Vì thế, câu chuyện không chỉ nằm ở việc “nhặt một mẩu thuốc”, mà quan trọng hơn là thay đổi hành vi để không tạo ra mẩu rác đó ngay từ đầu.

 Tại Cà Mau, thông điệp xây dựng môi trường không khói thuốc không chỉ có ý nghĩa đối với sức khỏe con người mà còn gắn với việc giữ gìn môi trường sống. Từ gia đình, cơ quan, cơ sở y tế đến trường học và nơi công cộng, việc không hút thuốc giúp hạn chế khói thuốc thụ động. Đồng thời, giảm hút thuốc và tiến tới cai thuốc cũng đồng nghĩa với giảm lượng đầu lọc và các chất thải liên quan ra môi trường.

 Bên cạnh đó, các hoạt động phòng, chống tác hại thuốc lá, thông điệp vận động người dân không hút thuốc tại nơi công cộng, trong cơ quan, trường học, cơ sở y tế và đặc biệt không hút thuốc trong nhà khi có trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai đã được nhấn mạnh. Đây cũng là cách tiếp cận cần được duy trì để bảo vệ sức khỏe và bảo vệ môi trường không phải hai câu chuyện tách rời.

 WHO và Công ước Khung về kiểm soát thuốc lá đã ngày càng nhấn mạnh tác động môi trường của toàn bộ vòng đời sản phẩm thuốc lá, từ trồng trọt, sản xuất, tiêu dùng đến xử lý chất thải. Trong đó, đầu lọc thuốc lá là một vấn đề đáng quan tâm bởi chúng chứa vật liệu nhựa và có thể trở thành nguồn vi nhựa trong môi trường.

 Đối với mỗi cá nhân, giải pháp hữu hiệu góp phần làm sạch môi trường như: Không vứt đầu lọc xuống đường; không ném xuống cống, kênh, rạch; thu gom và bỏ đúng nơi quy định. Quan trọng hơn, giảm hút thuốc và cai thuốc là cách trực tiếp nhất để giảm lượng chất thải này phát sinh.

 Một đầu lọc thuốc lá chỉ mất vài giây để bị vứt bỏ. Nhưng những mẩu rác nhỏ ấy có thể tồn tại và tiếp tục tạo áp lực lên môi trường lâu hơn nhiều so với khoảnh khắc chúng ta nhìn thấy. Vì vậy, đừng xem đầu lọc thuốc lá là “một mẩu rác nhỏ không đáng kể”. Khi hàng tỷ mẩu thuốc cùng xuất hiện mỗi năm, đó đã là một vấn đề môi trường đáng được nhìn nhận nghiêm túc. Một điếu thuốc có thể kết thúc trong vài phút, nhưng đừng để phần còn lại của nó trở thành gánh nặng cho đất, nước và môi trường sống.