Thuốc lá không chỉ gây ra các bệnh về ung thư, tim mạch hay các bệnh lý hô hấp, thuốc lá còn là một trong những nguyên nhân làm suy giảm khả năng sinh sản ở cả nam và nữ. Đáng lo ngại, nhiều tổn thương diễn ra âm thầm trong nhiều năm, chỉ được phát hiện khi các cặp vợ chồng gặp khó khăn trong việc có con hoặc khi thai kỳ xuất hiện biến chứng.
Bác sĩ Dương Kim Ngân, Trưởng khoa Sức khỏe sinh sản, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Cà Mau tư vấn sức khỏe sinh sản cho phụ nữ
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), khói thuốc lá chứa khoảng 7.000 hóa chất độc hại, trong đó có ít nhất 69 chất gây ung thư. Bên cạnh những căn bệnh đã được biết đến như ung thư phổi, tim mạch, đột quỵ hay bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, thuốc lá còn là “kẻ thù thầm lặng” đối với sức khỏe sinh sản của cả nam và nữ. Ngay cả những người không trực tiếp hút thuốc nhưng thường xuyên hít phải khói thuốc cũng có nguy cơ bị ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng sinh sản. Nhiều người vẫn cho rằng thuốc lá chỉ gây hại cho phổi và tim mạch, trong khi ảnh hưởng đối với hệ sinh sản lại ít được quan tâm. Trên thực tế, các chất độc trong khói thuốc có thể tác động lên hầu hết các cơ quan sinh sản, làm suy giảm chức năng sinh lý và khả năng sinh sản ở cả hai giới. Bác sĩ CKII Dương Kim Ngân, Trưởng khoa Sức khỏe sinh sản, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Cà Mau, cho biết “Thuốc lá ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng tinh trùng, trứng và nội tiết tố sinh sản. Ở nam giới, thuốc lá làm giảm số lượng và chất lượng tinh trùng, giảm nội tiết tố nam và tăng nguy cơ rối loạn cương dương. Đối với phụ nữ, thuốc lá làm giảm chất lượng trứng, tăng nguy cơ vô sinh, sảy thai và mãn kinh sớm. Riêng phụ nữ mang thai, việc tiếp xúc với khói thuốc làm tăng nguy cơ sinh non, trẻ nhẹ cân, dị tật bẩm sinh và nhiều biến chứng thai kỳ khác”. Theo bác sĩ, nguyên nhân xuất phát từ việc nicotine gây co mạch máu, làm giảm lượng máu và oxy đến các cơ quan sinh sản. Carbon monoxide làm giảm khả năng vận chuyển oxy của máu, trong khi nhiều chất độc khác có thể gây tổn thương ADN của tế bào sinh sản, ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình thụ thai và sự phát triển của thai nhi.
Điều đáng lo ngại là những tổn thương này diễn ra rất âm thầm. Không ít người vẫn cảm thấy khỏe mạnh, không ho, không khó thở nên cho rằng thuốc lá chưa ảnh hưởng đến sức khỏe. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, sự suy giảm chất lượng tinh trùng, trứng và chức năng sinh sản có thể tích lũy trong nhiều năm mà không biểu hiện bằng triệu chứng rõ ràng. Một thực tế phổ biến hiện nay là nhiều phụ nữ mang thai không hút thuốc nhưng thường xuyên sống trong môi trường có khói thuốc do chồng hoặc người thân hút trong nhà. Khói thuốc vẫn lan tỏa trong không khí, đồng thời các chất độc còn bám trên quần áo, tóc, đồ dùng trong nhà. Vì vậy, phụ nữ mang thai dù không trực tiếp hút thuốc nhưng thường xuyên hít phải khói thuốc vẫn được xem là hút thuốc thụ động và phải đối mặt với nguy cơ sảy thai, sinh non, thai chậm phát triển, trẻ nhẹ cân cũng như nhiều bệnh lý hô hấp sau khi sinh. Không chỉ vậy, thai nhi tiếp xúc với khói thuốc còn bị giảm lượng oxy và dưỡng chất do nicotine làm co mạch máu của nhau thai. Điều này làm tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh, chậm phát triển não và phổi. Sau khi chào đời, trẻ cũng dễ mắc các bệnh hô hấp và hội chứng đột tử ở trẻ sơ sinh hơn so với những trẻ sống trong môi trường không khói thuốc.
Thuốc lá làm giảm cơ hội điều trị hiếm muộn
Không chỉ cản trở việc mang thai tự nhiên, thuốc lá còn làm giảm hiệu quả của các phương pháp hỗ trợ sinh sản hiện đại, trong đó có thụ tinh trong ống nghiệm (IVF). Theo bác sĩ Dương Kim Ngân, “ở phụ nữ, các chất độc trong thuốc lá làm giảm dự trữ buồng trứng, giảm chất lượng trứng và ảnh hưởng đến khả năng phát triển của phôi cũng như quá trình làm tổ trong tử cung. Trong khi đó, ở nam giới, hút thuốc làm giảm số lượng, khả năng di động của tinh trùng, tăng tỷ lệ tinh trùng bất thường và tổn thương ADN, từ đó làm giảm khả năng thụ tinh. Nhiều nghiên cứu cho thấy các cặp vợ chồng có một hoặc cả hai người hút thuốc thường phải trải qua nhiều chu kỳ IVF hơn mới có cơ hội thành công. Điều đó đồng nghĩa với việc tăng chi phí điều trị, kéo dài thời gian và tạo thêm áp lực tâm lý cho các cặp vợ chồng hiếm muộn”, bác sĩ cho biết.
Bác sĩ Dương Kim Ngân, Trưởng khoa Sức khỏe sinh sản, Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Cà Mau siêu âm kiểm tra sức khỏe định kỳ cho phụ nữ mang thai
Các chuyên gia khuyến cáo, những cặp vợ chồng có kế hoạch sinh con hoặc chuẩn bị điều trị hiếm muộn nên cai thuốc lá ít nhất ba tháng trước khi mang thai hoặc bắt đầu các kỹ thuật hỗ trợ sinh sản. Đây là khoảng thời gian cần thiết để cải thiện chất lượng tinh trùng, trứng và tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình thụ thai.
Chung tay xây dựng môi trường không khói thuốc
Bảo vệ sức khỏe sinh sản không chỉ là trách nhiệm của riêng người phụ nữ mà cần có sự đồng hành của cả gia đình, đặc biệt là người chồng. Người chồng và các thành viên trong gia đình nên bỏ thuốc lá càng sớm càng tốt. Nếu chưa thể bỏ ngay thì tuyệt đối không hút thuốc trong nhà, trên xe ô tô hoặc bất kỳ không gian kín nào có phụ nữ mang thai và trẻ em. Sức khỏe sinh sản là nền tảng của hạnh phúc gia đình. Những tổn thương do thuốc lá có thể âm thầm tích lũy qua nhiều năm, ảnh hưởng đến khả năng làm cha, làm mẹ và sức khỏe của thế hệ tương lai. Mỗi người từ bỏ một điếu thuốc hôm nay là thêm một cơ hội bảo vệ sức khỏe cho chính mình, gia đình và cộng đồng.