Chung tay xây dựng môi trường không khói thuốc góp phần bảo vệ sức khỏe phụ nữ và trẻ em (Ảnh minh họa)

Mỗi năm, thuốc lá cướp đi hơn 8 triệu sinh mạng trên thế giới. Đáng chú ý, khoảng 1,6 triệu người trong số đó không hề hút thuốc mà tử vong do thường xuyên hít phải khói thuốc từ môi trường xung quanh. Theo Báo cáo xu hướng toàn cầu của WHO năm 2024, phụ nữ chiếm khoảng 64% số ca tử vong do hút thuốc thụ động.

Tại Việt Nam, gánh nặng này cũng rất đáng lo ngại. Mỗi năm có khoảng 103.000 ca tử vong liên quan đến thuốc lá, trong đó hơn 18.800 trường hợp là do hút thuốc thụ động. Những con số ấy phản ánh một thực tế: dù không trực tiếp sử dụng thuốc lá, nhiều phụ nữ vẫn đang phải trả giá bằng chính sức khỏe, thậm chí là tính mạng, vì khói thuốc của người khác.

Phơi nhiễm ngay trong chính ngôi nhà của mình

Một trong những nguyên nhân khiến phụ nữ chịu ảnh hưởng nhiều hơn là sự chênh lệch rất lớn giữa tỷ lệ hút thuốc và tỷ lệ phơi nhiễm.

Tại Việt Nam, tỷ lệ hút thuốc ở nam giới trưởng thành là 35,3%, trong khi ở nữ giới chỉ khoảng 1,1%. Tuy nhiên, phần lớn phụ nữ lại thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc trong gia đình, nơi làm việc và các địa điểm công cộng.

Số liệu giám sát năm 2025 của Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá, cho thấy, tỷ lệ phơi nhiễm khói thuốc tại gia đình vẫn ở mức 45,6%; tại nơi làm việc là 23%. Ở các nhà hàng, quán ăn, tỷ lệ này lên tới 68,6%, còn tại trường trung cấp, cao đẳng và đại học là 30,7% và trên phương tiện giao thông công cộng là 19%. 

Điều đáng nói là gia đình - nơi lẽ ra phải an toàn nhất - lại là môi trường khiến nhiều phụ nữ phải hít khói thuốc mỗi ngày từ chồng, cha hoặc người thân. Việc tiếp xúc kéo dài trong không gian kín khiến nguy cơ tích lũy độc chất tăng lên theo thời gian.

Bên cạnh đó, nhiều phụ nữ vẫn còn tâm lý ngại góp ý khi người khác hút thuốc vì sợ mất lòng hoặc ngại va chạm. Trong khi đó, ở một số nơi, việc thực hiện quy định cấm hút thuốc chưa nghiêm, làm cho khói thuốc vẫn xuất hiện ở nhiều không gian công cộng.

Những tác động không thể xem nhẹ

Khói thuốc lá chứa hơn 7.000 chất hóa học, trong đó có ít nhất 69 chất gây ung thư. Người không hút thuốc nhưng thường xuyên hít phải khói thuốc có nguy cơ mắc các bệnh tim mạch, đột quỵ, ung thư phổi và nhiều bệnh mạn tính khác.

Đối với phụ nữ, những tác động này còn liên quan đến sức khỏe sinh sản. Nicotine và nhiều chất độc trong khói thuốc có thể ảnh hưởng đến khả năng mang thai, làm tăng nguy cơ sinh non, trẻ nhẹ cân và gây ảnh hưởng đến sự phát triển của thai nhi. Một số bằng chứng khoa học cũng cho thấy hút thuốc thụ động có liên quan đến nguy cơ ung thư vú.

WHO khẳng định không có mức độ phơi nhiễm khói thuốc nào được xem là an toàn. Những biện pháp như mở cửa sổ, dùng quạt hoặc hệ thống thông gió chỉ làm giảm mùi khói chứ không thể loại bỏ hoàn toàn các hạt bụi và chất độc siêu nhỏ tồn tại trong không khí.

Điều đó đồng nghĩa với việc, chỉ cần còn khói thuốc trong không gian kín thì người xung quanh vẫn tiếp tục bị ảnh hưởng, dù họ không hề hút thuốc.

Xây dựng môi trường không khói thuốc

Để bảo vệ phụ nữ và những người không hút thuốc, WHO khuyến nghị các quốc gia thực hiện nghiêm các quy định về môi trường 100% không khói thuốc tại nơi làm việc, cơ sở y tế, trường học, nhà hàng, khách sạn và các địa điểm công cộng trong nhà.

Tại Việt Nam, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đã quy định rõ trách nhiệm của cơ quan, đơn vị và mỗi cá nhân trong việc xây dựng môi trường không khói thuốc. Tuy nhiên, để những quy định này thực sự đi vào cuộc sống vẫn cần sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, cơ quan chức năng, người quản lý các cơ sở dịch vụ và từng gia đình.

Tại tỉnh Cà Mau, việc xây dựng môi trường không khói thuốc đang từng bước đi vào nền nếp. Các cơ quan, đơn vị, trường học, cơ sở y tế và nhiều địa điểm công cộng đã thực hiện treo biển “Cấm hút thuốc’ tại những khu vực theo quy định, đồng thời đưa tiêu chí không khói thuốc vào nội quy, quy chế hoạt động. Hằng năm, hưởng ứng Ngày Thế giới không thuốc lá (31/5) và Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá (25 - 31/5), ngành y tế phối hợp với các sở, ngành và địa phương tổ chức mít tinh, truyền thông lưu động, treo băng rôn, pa nô, áp phích tại các tuyến đường, khu dân cư và nơi công cộng; đồng thời tăng cường tuyên truyền trên báo chí, phát thanh, truyền hình, mạng xã hội và các nền tảng truyền thông số. Những hoạt động này góp phần nâng cao nhận thức của người dân, từng bước xây dựng nếp sống văn minh, tôn trọng quy định cấm hút thuốc và tạo môi trường sống, làm việc, học tập an toàn cho mọi người.

Tuy nhiên, xây dựng môi trường không khói thuốc không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý hay ngành y tế mà còn cần sự chung tay của mỗi người dân. Mỗi người hút thuốc cần chủ động không hút trong nhà, nơi làm việc và địa điểm công cộng; đồng thời tôn trọng quyền được hít thở bầu không khí trong lành của những người xung quanh. Chỉ khi mỗi cá nhân thay đổi hành vi, mỗi gia đình nói không với khói thuốc và mỗi cơ quan thực hiện nghiêm quy định cấm hút thuốc, mục tiêu xây dựng môi trường không khói thuốc mới thực sự bền vững.

Một xã hội văn minh không chỉ được đo bằng tỷ lệ người bỏ thuốc lá, mà còn ở khả năng bảo vệ những người không hút thuốc khỏi tác hại của khói thuốc. Khi mỗi gia đình, mỗi cơ quan và mỗi địa điểm công cộng đều trở thành môi trường không khói thuốc, phụ nữ và trẻ em sẽ không còn phải âm thầm gánh chịu những hệ lụy từ thói quen của người khác.